Posts

Հայոց լեզուն. Հեքիաթ Պետրոս Նապաստակի



 Հայոց լեզուն

Հեքիաթ Պետրոս Նապաստակի
Թարգմանեաց Գրաբարի՝ Պիոն Հրեշտակացի






Լինէին, ոչ լինէին, լինէին չորք նապաստակք փոքունք, որոց անուանքն էին՝ Ֆլոփսի եւ Մոփսի եւ Բամբակաձետ եւ Պետրոս։







Բնակէին ընդ մօր իւրեանց յաւազոյ ի ներքոյ նոճիս մեծ յոյժ։







«Արդ, սիրելիք իմ» ասաց մայրն ծեր առաւօտ մի, «Կարացէք երթայցէք ի դաշտս կամ ընդ ճանապարհ զառիվայրին, բայց մի՛ երթայցէք ի պարտիզի Տէր ՄաքԳրեգրոի զի հայրն ձեր ունէր դէպք մի անդր. Ապաքէն Տիկին ՄաքԳրեգոր եդիր զնա ի մէջ կերակրոյ։»






«Արդ՝ գնացէք եւ մի՛ անկցուք ի չարիս։ Ես երթամ զճանապարհ։»






Ապա ծեր Տիկին Նապաստակն առեալ սակառ մի եւ հովանոցն իւր եւ ցնաց ընդ անտառի ի հացարարին։ Նա իսկ գնեաց նկանակ մի հաց եւ հինգ կտապս չամիչեղենս։






Եւ Ֆլոփսի եւ Մոփսի եւ Բանբակաձետ, զոր էին բարի նապաստակք փոքունք, գնացին ընդ ճանապարհ զառիվայրին զի թութ քաղեսցեն։






Այլ Պետրոսն՝ զոր չար էր յոյժ, իսկոյն վազեաց ի տան Տէր ՄաքԳրեգորի եւ մղեաց զինքն ի ներքոյ դրան պարտիզի։






Նախ՝ եկեր փոքր մի հազար եւ փոքր մի ոլոռն Փռանգաց։ Յետոյ եկեր փոքր մի բողկ.






Ապա հիւանդացաւ, եւ գնաց զի որոնեսցէ փոքր մի մաղադանոս։






Եւ յայնկոյս վարունգի տնկարանի ում հանդիպեսցէ եթէ ոչ Տէր ՄաքԳրեգորի։ Նա էր ի վերայ ձեռաց եւ ծնգաց իւրոց ցանեալ տհաս կաղամբք։






Բայց բարցրացաւ եւ պնդեցաւ զհետ Պետրոսի, շարժելով զփոցղն ի ձեռին իւրոյ կոչելով «Մի՛ եւս, գո՜ղ»։ Պետրոս մեծապէս երկեաւ. Նա փութացաւ մոլորեցաւ շրջելով ընդ ամենայն պարտիզի, զի մոռացեալ էր ճանապարհն յետս ի դրան։






Եւ կորոյս կօշիկ մի ի կաղամբաց եւ զմիւսն ի գետնախնձորոց։






Յետ կորուսելոյ դոքա, վազեաց արագ արագ չորիւք ոտիւք, զի եւ կարծեմ թէ փախստական լինէր եթէ աւա՜ղ չվազվազէր յուռկանս հաղարջի եւ չկալոյր առ կոճակիւք հանդերձին։ Նոր էր հանդերձն՝ ի գոյն կապուտոյ եւ կոճակիւք պղինձէ։ 






Պետրոս համարեաց զինքն ի կորուսեալ եւ հեղոյր արտասուս մեծամեծս։ Բայց հեծեծութիւնն նորա լուեալ էին յոմանց բարեկամական ճնճղկաց որք առաքեցան առ նորա ի մեծ խնդութեամբ եւ խնդրեցին զնա զի ել։






Իսկ Տէր ՄաքԳրեգոր եկն շարմաղիւ, զոր կամէր դնել ի վերայ գլխոյ Պետրոսի. Բայց Պետրոս հազիւ գալարեր փախեր՝ յետ թողելով զհանդերձս իւր։






Եւ փախեաւ ի փայտանոց եւ ոստոստեաց ի մէջ ոմն սափորի։ Գեղեցիկ իմն ինչ իցէր թագչելոյ զայդ եթէ լի ջրոյ չիցէր։






Տէր ՄաքԳրեգոր վստահ էր եթէ Պետրոս էր ի փայտանոցի՝ թագուցեալ թերեւս ի ներքոյ խեղեցէն ծաղկի։ Եւ սկսաւ դարձուցանել դոսա զմի մի իւրաքանչիւր հայելով ի ներքոյս։






Իսկ կամէր կոխել նա ի վերայ Պետրոսի՝ որ ելանէր ի պատուհանէ անտի հարկանելով երեք բոյսք։ Իսկ յոյժ փոքր էր զպատուհանն Տէր ՄաքԳրեգորի՝ որ յայնմհետէ տաժանեցաւ պնդել զհետ Պետրոսի։






Եւ դարձաւ նա ետ ի գործն իւր։ Եւ Պետրոս նստաւ հանգչել։ Նա էր անշունչ՝ ահիւ եւ դողութեամբ, եւ ոչ գիտէր ուր երթալ։ Նա եւ թաց էր յոյժ ի նստելով ի մէջ այն սափորի։ Եւ յետ սակաւ ժամանակի սկսաւ նա շրջել՝ ցատկռտելով դանդաղի եւ նայելով շուրջ զինեւ։






Գտաւ դուր մի ի մէջ պարսպի. Բայց փակեալ էր, եւ տեղի եւս ոչ լինէր մի ճարպ նապաստակի մղել ի ներքոյ։ Իսկ ծեր մուկ մի մտանէր եւ ելանէր ընդ ապառաժ դրանդւոյն, բերելով ոլոռ եւ լուբիա առ ընտանի իւր որ էր ի մէջ անտառին։ Պետրոս հարցանէր նորա վասն ճանապարհն առ դրան, թէ ո՞ւր է։ Բայց մուկն ունէր այնպիսի մեծ ոլոռն ի բերանոյ իւրոյ վասն որոյ ոչ կարաց տալ պատասխանի։ Նա միայն զգլուխն իւր շարժեաց ի նմա։ Եւ Պետրոս սկսաւ լալ։






Յետ այնորիկ նա կամեցաւ գտանել ճանապարհ անդ լայնութեան պարտիզի՝ բայց աւելի եւս շփոթեաց։ Արդ՝ եկն ի լճակի ուր Տէր ՄաքԳրեգոր լնոյր սափորքն իւր։ Կատու մի սպիտակ նստեալ էր անդր՝ անշարժ նայելով ընդ ոսկեձկանց, բայց երբեմն ծայրն ձետոյ շարժէր իբրու թէ ողջ էր եւ զայդ։ Ուղիղ թուեցաւ Պետրոսի երթալ առանց խօսելով ընդ նա. զի լուեալ էր վասն կատուոց յազգականէ իւրմէ՝ նապաստակ մի փոքր Բենիամին անուն։






Եւ դարձաւ նա ի փայտանոց. Բայց յանկարծ, մերձ ի նա, լուաւ զձայն մարկեղի՝ քռռռ, քռռռ, քռռռ։ Եւ Պետրոս փութացաւ գնաց ի ներքոյ մորենեաց։ Արդ՝ զի ոչինչ վնաս եղեւ, եկն ելեալ ի վերայ սայլի եւ հայեաց եզրէն։ Նախ՝ ետես զի Տէր ՄաքԳրեգորն քաղէր սոխ։ Զթիկունս իւր դարձուցեալ էր ի Պետրոսի եւ յայնկոյս նորա էր դուռն։






Պետրոս յոյժ լռութեամբ իջանէր ի սայլէն անտի. եւ փութացաւ գնաց վազելով լի արագութեամբ իւր ուղիղ ճանապարհիւ զկնի սեւ հաղարջի մորենեաց։ Իսկ Տէր ՄաքԳրեգոր ետես նորա առ անկիւնսն, սակայն ոչ նեղէր Պետրոսն։ Փախաւ ի ներքոյ դրան եւ ահա եհաս ողջանդամ յանտառ՝ արտաքուստ պարտիզին։






Տէր ՄաքԳրեգոր կախեաց զհանդերձս եւ զկօշիկս Պետրոսի իբր խրտուիլակ, զի վախեցնէ զթռչունսն սեաւք։ Իսկ Պետրոս ոչ դադարեաց ի վազելոյ եւ ոչ հայեցաւ ի թիկունս իւր մինչեւ եհաս ի տան իւրոյ առ զմեծ նոճոյ։






Իսկ այնչափ յոգնեցաւ Պետրոսն որ անկաւ ի վերայ փափուկ աւազոյ ի գետնոյ որջի եւ փակեաց աչք նորա։ Մայրն իւր զբաղեալ էր եփելով. եւ զարմացաւ թէ ի՞նչ եղեւ կամ յ՞ո գնացին զհանդերձս իւր։ Էր երկրորդ անգամ յերկուս շաբափու որ Պետրոս կորուսեալ էր զհանդերձս եւ զկօշիկս։ 






Տրտմիմ ասել թէ՝ Պետրոս հիւանդացաւ ընդ երեկոյին։ Մայրն իւր եդ նորա յանկողին եւ եփեաց անթեմով թէյ. Եւ ետ դեղաչափ մի Պետրոսի. «Դգալ մի ի ժամ ննջելոյ»։






Այլ Ֆլոփսին եւ Մոփսին եւ Բանբակաձետն եկեր հաց եւ կաթ եւ թութ յընթրիս։


ՎԵՐՋ։


Հայոց լեզուն. Հայ ընտանիք

 


Հայոց լեզուն

Դ. Հայ ընտանիք


Հեթում է այր։ Զապէլ է կին։ Լեւոն է տղայ։ Սիբիլ է աղջիկ։ Ռիտա է եւ աղջիկ։

 

Հեթում եւ Զապէլ եւ Լեւոն եւ Սիբիլ եւ Ռիտա են հայ ընտանիք։ Հեթում է հայր եւ Զապէլ է մայր։ Հեթում է հայր Սիբիլայ եւ Ռիտաի։ Հեթում է եւ հայր Լեւոնի։ Զապէլ է մայր Սիբիլայ եւ Ռիտաի եւ Լեւոնի։ Սիբիլ է դուստր Հեթմոյ։ Ռիտա է դուստր Հեթմոյ եւ Զապէլի։ Լեւոն է որդի Հեթմոյ եւ Զապէլի։

 

Ո՞ է Լեւոն։ Լեւոն է տղայ։ Ո՞ է հայր Լեւոնի։ Հեթում է հայր Լեւոնի։ Ո՞ է մայր Լեւոնի։ Զապէլ է մայր Լեւոնի։ Ո՞ է մայր Սիբիլայ։ Զապէլ է մայր Սիբիլայ։ Սիբիլ է եւ դուստր՝ Հեթմոյ։ Ո՞յք են որդիք Հեթմոյ։ Որդիք Հէթմոյ են Լեւոն եւ Սիբիլ եւ Ռիտա։ Լեւոն եւ Սիբիլ եւ Ռիտա են երիս զաւակս Հէթմոյ։ Լեւոն եւ Սիբիլ եւ Ռիտա են զաւակսն Հեթմոյ եւ Զապէլի։ Զաւակ իցէ դուստր կամ ուստր։ Են յընտանի Հեթմոյ երիս զաւակս՝ երկու դստերք եւ մի ուստր։

 

Քանի՞ ինչ որդիք են յընտանին։ Են յԸնտանի Հեթմոյ երիս որդիս։ Քանի՞ ինչ դստերք եւ ուստերք։ Երկու դստերս եւ մի ուստրս։

Հայոց լեզուն. Հայերէն քերականութիւն


Հայոց լեզուն

Գ. Հայերէն քերականութիւն

Եզակի եւ յոգնակի. 

Ա. Եփրատ է գետ մեծ։

Եփրատ եւ Տիգրիս են գետք մեծք։

Գետ է եզակի։ Գետք է յոգնակի։ Եզակի ոչ ունի -ք, յոգնակի ունի -ք։

 

Աւրինակ.

 

Թիւ, թիւք։

Ռ է թիւ մեծ։ Ռ եւ ԺՌ են թիւք մեծք։

 

Բ. Սիցիլիա է կղզի մեծ։

Սիցիլիա եւ Բրիտանիա են կղզիք մեծք։

Կղզի է եզակի։ Կղզիք է յոգնակի։ Եզակի ոչ ունի -ք, յոգնակի ունի -ք։

 

Աւրինակք.

 

Ա է հայերէն նշանագիր։ Ա եւ Բ են հայերէն նշանագիրք։ Գաղիա է գաւառ Հոռոմոց։ Գաղիա եւ Իսպանիա են գաւառք Հոռոմոց։


Գ. Երեւան է քաղաք մեծ։

Երեւան եւ Անի են քաղաքք մեծք։

Քաղաք է եզակի։ Քաղաքք է յոգնակի։


Աւրինակք. 


Բան, բանք, աւրինակ, աւրինակք։

Գիր է բան հայերէն, ոչ յունարէն։ Գիր եւ թիւ ոչ են բանք յունարէն, այլ հայերէն։


Նախադրութիւն.


Դ. յ- է նախադրութիւն։

Ի է նախադրութիւն։

յ- եւ ի են նախադրութիւնք։


Աւրինակք.


Երեւան է յաշխարհն հայոց։

Աշխարհն հայոց է ի կովկաս։

յ- յառաջէ ձայնաւորս։ Ի յառաջէ բաղաձայնս։

Ձայնաւորք են՝ ա, ե, է, ը, ի, ո, ու։ Բաղաձայնք են այլ տառք։

Հայոց լեզուն. Նշանագիրք եւ թիւք

 



Հայոց լեզուն

Բ. Նշանագիրք եւ թիւք

Ա եւ Բ են նշանագիրք։ Գ է եւ նշանագիր։ Ա եւ Բ եւ Գ են նշանագիրք։ Ա է առաջինն՝ Բ է երկրորդն՝ Գ է երրորդն։ Γ է յունարէն նշանագիր։ C է լատիներէն նշանագիր։ C եւ D են լատիներէն նշանագիրք։ Γ եւ Δ են յունարէն նշանագիրք։

Ա եւ Բ են եւ թիւք։ Գ է եւ թիւ։ Ա եւ Բ եւ Գ են թիւք։ Ա եւ Բ են թիւք փոքունք։ Ռ է թիւ մեծ։

Գետ եւ քաղաք են բանք հայերէն։ Ուր է եւ բան հայերէն։ Ուր բանս ունի երիս գիրս։ Առաջին պարբերութիւնն ունի գիրս ԽԵ՝ այսինքն քառասուն եւ հինգ։

Կղզի բանն ունի գիրս վեց եւ վանկս երկուս. վանկն առաջինն՝ կղ-, եւ երկրորդն՝ -զի։ Ոչ բանն ունի գիրս երկուս եւ վանկս մի։

Ի՞նչ է Գ։ Գ է գիր եւ թիւ հայերէն։ Ի՞նչ է Γ։ Γ է գիր յունարէն։ Ո՞չ է Գ գիր յունարէն։ Ոչ է Գ-ն գիր յունարէն, այլ է գիր հայերէն։ Ո՞չ է Բ գիրն առաջին։ Ոչ է Բ գիրն առաջին, այլ գիրն երկրորդ։ Ի՞նչ է ոչ։ Ոչ է բան հայերէն։ Ոչ եւ այլ եւ մեծ եւ թիւ են բանք հայերէն։ Բան է եւ բան հայերէն։

Հայոց լեզուն. Աշխարհն հայոց

Հայոց Լեզուն

 

ԱԱշխարհն Հայոց


Երեւան է յաշխարհն հայոց։ Աշխարհն հայոց է ի կովկաս։ Աշխարհն վրաց է ի կովկաս։ Աշխարհք հայոց եւ վրաց են ի կովկաս։ Արցախն է եւ ի կովկաս։


Եգիպտոս ոչ է ի կովկաս, Եգիպտոս է յԱփրիկէ։ Գաղիա ոչ է յԱփրիկէ, Գաղիա է յԵւրոպա։ Սուրիա ոչ է յԵւրոպա, այլ յԱսիա։ Արաբիա է եւ յԱսիա։ Սուրիա եւ Արաբիա են յԱսիա։ Գերմանիա ոչ է յԱսիա, այլ յԵւրոպա։ Բրիտանիա է եւ յԵւրոպա։


Գաղիա է յԵւրոպա՞։ Գաղիա է յԵւրոպա։ Հռովմ է ի Գաղիա՞։ Հռովմ ոչ է ի Գաղիա։ Հռովմ է յԻտաղիա։ Ո՞ւր է Իտաղիա։ Իտաղիա է յԵւրոպա։ Ո՞ւր են Գաղիա եւ Իսպանիա։ Գաղիա եւ Իսպանիա են յԵւրոպա։


Եփրատ է յԵւրոպա՞։ Եփրատ ոչ է յԵւրոպա։ Ո՞ւր է Եփրատ։ Եփրատ է յԱսիա։ Ո՞ւր է Տիգրիս։ Տիգրիս է ի միջագետք։ Եփրատ է գետ։ Տիգրիս է գետ։ Եփրատ եւ Տիգրիս են գետք։ Եփրատ եւ Տիգրիս են ի միջագետք։ Ախուրեան է եւ գետ։


Եփրատ է գետ մեծ։ Ախուրեան ոչ է գետ մեծ, Ախուրեան է գետ փոքր։ Տիգրիս ոչ է գետ փոքր, այլ գետ մեծ։ Եփրատ եւ Տիգրիս ոչ են գետք փոքունք, այլ են գետք մեծք։


Կիպրոս է կղզի։ Կիպրոս եւ Կրետէ եւ Սիցիլիա են կղզիք։ Բրիտանիա է եւ կղզի։ Իտաղիա ոչ է կղզի։ Սիցիլիա է կղզի մեծ։ Մալթա է կղզի փոքր։ Բրիտանիա ոչ է կղզի փոքր, այլ կղզի մեծ։ Սիցիլիա եւ Կրետէ ոչ են կղզիք փոքունք, այլ կղզիք մեծք։


Երեւան է քաղաք։ Երեւան եւ Վաղարշապատ են քաղաքք։ Անի է եւ քաղաք։ Երեւան է քաղաք մեծ։ Վաղարշապատ է քաղաք փոքր։ Արտաշատ է եւ քաղաք փոքր։ Վաղարշապատ եւ Արտաշատ ոչ են քաղաքք մեծք, այլ քաղաքք փոքունք։


Ո՞ւր է Դուին։ Դուին է յաշխարհն հայոց։ Դուին է քաղաք հայոց։ Դուին եւ Արտաշատ են քաղաքք հայոց։ Կրետէ է կղզի յունաց։ Հռոդոս եւ կորֆու եւ են կղզիք յունաց։ Բազումք են կղզիք յաշխարհն յունաց։ Բազումք են եւ քաղաքք յաշխարհք յունաց եւ իտաղաց։ Բազումք են գետք ի Գաղիա եւ ի Գերմանիա։ Ո՞չ են գետք բազումք յԱրաբիա։ Ոչ, սակաւք են գետք եւ քաղաքք յԱրաբիա։


Ո՞չ է քաղաք Ախթամար։ Ոչ է քաղաք Ախթամար։ Ի՞նչ է Ախթամար։ Ախթամար է կղզի։ Ո՞չ է կղզի Դուին։ Դուին ոչ է կղզի։ Ի՞նչ է Դուին։ Դուին է քաղաք։ Ի՞նչ է Եփրատ։ Եփրատ է գետ մեծ։ Ո՞չ է փոքր ծովն Կասպից։ Ոչ է փոքր, այլ մեծ է ծովն։ 


Ո՞ւր է աշխարհն հայոց։ Աշխարհն հայոց է յԱսիա. ի վաղուց հետէ ունի բազումք գաւառք։ Իսկ այժմ զհայս տարածեալ են ընդ աշխարհս բազումս։ Մեծ է հայութիւնն։

Grabar Adverbs: Միասին

Grabar: Երկոքեան ի միասին։

Western Armenian: Երկուքը միասին։

English: The two of them together.

Grabar: Եկին ի միասին։

Western Armenian: Միասին եկան։

English: They came together.

Grabar: Եկ եւ ժողովեսցուք ի միասին։

Western Armenian: Եկուր՝ հանդիպինք։

English: Come, let's meet.

Grabar: Ամենեքեան ի միասին։

Western Armenian: Ամէնը միասին։

English: All together.

Grabar Adverbs: Պէսպէս

Grabar: Պէսպէս ցաւս եւ ի տանջանս։

Western Armenian: Զանազան ցաւերու եւ տանջանքներու մէջ։

English: In various pains and torments.

Grabar: Պէսպէս գինէաւք արբեցան։

Western Armenian: Զանազան գինիներով գինովցան։

English: They got drunk on various wines.

Grabar: Պէսպէս ախտք։

Western Armenian: Բազմատեսակ հիւանդութիւններ։

English: Various illnesses.

Grabar: Պէսպէս աւրինակաւք։

Western Armenian: Այլեւայլ օրինակներով։

English: With various examples.

Grabar Adverbs: Երբեմն

Grabar: Դուք երբեմն գնայիք։

Western Armenian: Դուք երբեմն կ’երթայիք։

English: You would sometimes go.

Grabar: Երբեմն ՚ի մէջ ջրոյն…

Western Armenian: Երբեմն ջուրին մէջ…

English: Sometimes, in the water…

Grabar: Որք երբեմն չժողովուրդ։

Western Armenian: Որ ատեն մը ժողովուրդ չէին։

English: Which were once not a people.

Grabar: Երբեմն ի ցամաք, երբեմն ի ծով։

Western Armenian: Երբեմն ցամաքին վրայ, երբեմն ծովուն մէջ։

English: Sometimes on sea, sometimes on land.

Grabar Adverbs: Արդեւք

Grabar: Գիտիցէ՞ք արդեւք…

Western Armenian: Գիտէ՞ք արդեօք…

English: Do you perchance know…

Grabar: Ո՞չ արդեւք ծածկեցի։

Western Armenian: Արդեւք չ՞ի ծածկեցի։

English: Did I perhaps not cover it?

Grabar: Մի՛ արդեւք դու իցես այրն որ…

Western Armenian: Արդեօք դուն չէ՞ս այն մարդը որ…

English: Aren’t you the guy who…

Grabar: Արժիցէ՞ արդեւք։

Western Armenian: Կ’արժէ՞ արդեօք։

English: Is it really worth it?

Grabar Adverbs: Երբեք

Grabar: Ոչ երբեք տեսին։

Western Armenian: Երբեք չի տեսան։

English: They never saw it.

Grabar: Մի՛ երբեք ասիցես երբեք։

Western Armenian: Երբեք մի՛ ըսեր երբեք։

English: Never say never.

Grabar: Ոչ եղեւ երբեք։

Western Armenian: Երբեք չեղաւ։

English: It never happened.

Grabar: Ո՞ թուեսցէ երբէք։

Western Armenian: Որո՞ւն երբեք թուեցաւ։

English: Whose mind did it ever cross?

Grabar Adverbs: Գրեթէ

Grabar: Մինչ գրեթէ լի իսկ լինէր։

Western Armenian: Մինչեւ գրեթէ լեցուն էր։

English: Until it was almost full.

Grabar: Գրեթէ ամենայն քաղաքն ժողովեցաւ։

Western Armenian: Գրեթէ ամբողջ քաղաքը հաւաքուեցաւ։

English: Almost the whole city gathered.

Grabar: Գրեթէ ոչինչ ունէի։

Western Armenian: Գրեթէ բան մը չունէի։

English: I had almost nothing.

Grabar: Գրեթէ հաւասար են։

Western Armenian: Գրեթէ հաւասար են։

English: They are basically equal.

Grabar Adverbs: Հազիւ

Grabar: Հազիւ կարացին…

Western Armenian: Հազիւ կրցան…

English: They were hardly able…

Grabar: Հազիւ գտեալ ելս։

Western Armenian: Հազիւ ելք գտան։

English: They barely found a way out.

Grabar: Հազիւ լռեցուցանէին զժողովուրդսն…

Western Armenian: Հազիւ լռեցուցին ժողովուրդը…

English: They hardly silenced the people…

Grabar: Նա հազիւ ժպտի։

Western Armenian: Ան հազիւ կը ժպտի։

English: She barely smiles.

Grabar Adverbs: Միշտ

Grabar: Քանզի միշտ մեք որ կենդանիքն եմք…

Western Armenian: Որովհետեւ մենք որ ողջ ենք միշտ…

English: For we who are alive are always…

Grabar: Միշտ մոլորեալ են սրտիւք…

Western Armenian: Միշտ մոլորուած եւ սրտերով…

English: They always err in their hearts…

Grabar: Պատրաստ իցեմ միշտ…

Western Armenian: Պատրաստ պիտի ըլլամ միշտ…

English: I will always be ready…

Grabar: Որպէս միշտն։

Western Armenian: Որպէս միշտ։

English: As always.

Grabar Adverbs: Դեռ

Grabar: Դեռ աւուր շատ կայ։

Western Armenian: Տակաւին օր շատ կայ։

English: There is a lot of day left.

Grabar: Դեռ կենդանի է։

Western Armenian: Դեռ ողջ է։

English: He is still alive.

Grabar: Մինչ դեռ կենդանի ես…

Western Armenian: Քանի դեռ կենդանի ես…

English: As long as you are alive…

Grabar: Դեռ չէր հասեալ նորա։

Western Armenian: Դեռ չէր հասած իրեն։

English: It had not reached him yet.

Grabar Conjunctions: Թէ

Grabar: Ասէ թէ…

Western Armenian: Կ’ըսէ որ…

English: S/he says that…

Grabar: Միայն թէ…

Western Armenian: Միայն թէ…

English: Only that…

Grabar: Իբրու թէ…

Western Armenian: Իբր թէ…

English: As if / as though…

Grabar: Այլ թէ այդպէս իցէ…

Western Armenian: Բայց եթէ ատանկ է…

English: But if that’s how it is…

Grabar: Կամ թէ նա ետես կամ իրագէտ իցէ…

Western Armenian: Կամ թէ տեսած ըլլայ, կամ տեղեկացած…

English: Whether he has seen or known of it…

Grabar: «Արդ ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն Քրիստոսի, նեղութի՞ւն, թէ անձկութի՞ւն, թէ հալածա՞նք, թէ սո՞վ, թէ մերկութի՞ւն, թէ վի՞շտք, թէ սո՞ւր:» -Հռովմայեցիս 8:35

Western Armenian: «Հիմա ո՞վ պիտի զատէ մեզի Քրիստոսի սերէն. Նեղութի՞ւնը, կամ մտահոգութի՞ւնը, կամ հալածա՞նքը, կամ սո՞վը, կամ մերկութի՞ւնը, կամ տառապա՞նքը, կամ սո՞ւրը։» -Հռոմայեցիներ 8:35

English: “Who shall separate us from the love of Christ? Tribulation, or distress, or persecution, or famine, or nakedness, or peril, or sword?” -Romans 8:35

Grabar Conjunctions: Քան

Grabar: «Պատուականագոյն է քան զականս պատուականս։» -Առակք 3:15

Western Armenian: «Գոհարներէն պատուական է։» -Առակներ 3:15

English: “She is more precious than rubies.” -Proverbs 3:15

Grabar: Անց յառաջ քան զնոսա։

Western Armenian: Իրենց առջեւը անցաւ։

English: He went ahead of them.

Grabar: Յառաջ քան զամենայն ինչ…

Western Armenian: Ամենէն առաջ…

English: Above all…

Grabar: Հուսկ յետոյ քան զամենեսին…

Western Armenian: Ամենէն ետքը…

English: Last of all…

Grabar: Եւս քան զեւս։

Western Armenian: Առաւել եւս / հետզհետէ աւելի / չափէն աւելի։

English: Yet more / more and more / beyond measure.

Grabar: «Եւ տեսի ես` եթէ է առաւելութիւն իմաստութեան քան անմտութեան, որպէս է առաւելութիւն լուսոյ քան զխաւարի:» -Ժողովող 2:13

Western Armenian: «Եւ տեսայ թէ իմաստութիւնը անմտութեան կը գերազանցէ, ինչպէս լոյսը խաւարին։» -Ժողովող 2:13

English: “Then I saw that wisdom exceeds folly, as light exceeds darkness.” -Ecclesiastes 2:13

Grabar Conjunctions: Ապա

Grabar: Ապա ելաք ի Հռովմ։

Western Armenian: Յետոյ գացինք դէպի Հռոմ։

English: Then we headed to Rome.

Grabar: Եւ ապա յետ այսորիկ…

Western Armenian: Եւ ասկէ յետոյ…

English: And then after this…

Grabar: Ապա ի միում աւուր…

Western Armenian: Յետոյ օր մը…

English: Then one day…

Grabar: Եւ ապա հուպ ընդ հուպ…

Western Armenian: Յետոյ շուտով…

English: And then shortly after…

Grabar: Ապա յերկրորդ ամին…

Western Armenian: Յետոյ երկրորդ տարուան մէջ…

English: Then in the second year…

Grabar: Ապա թէ ոչ…

Western Armenian: Բայց եթէ ոչ…

English: But if not…

Classical Armenian Abbreviations

Classical Armenian Abbreviations (Հայ մատենագրութեան Համառօտագրութիւններ)

ած, աստուած ։ Deus

այ, աստուծոյ ։ Dei, Deo

ավ, աստուծով ։ Dei opera

 

յս, յիսուս ։ Jesus

յի, յիսուսի ։ Jesu

յէ, յիսուսէ ։ Jesu

յիւ, յիսուսիւ ։ per Jesum

 

քս, քրիստոս ։ Christus

քի, Քսի, քրիստոսի ։ Christi

քէ, քսէ, քրիստոսէ ։ Christo

քիւ, քրիստոսիւ ։ per Christum

 

տր, տէր ։ Dominus.

տն, տեառն ։ Domini

տնէ, տեառնէ ։ Domino in abl

տրբ, տէրամբ ։ per Dominum

 

սբ, սուրբ ։ Sanctus

սբյ, սրբոյ ։ Sancti, sancto

 

ամ, ամենայն ։ Omnis

ամի, ամենայնի ։ Omnis in genit

յամե, յամենայնէ ։ Ab omni

ամիւ, ամենայնիւ ։ Cum omni

ացն, ամենեցուն ։ Omnium, omnibus

 

երկրդ, երկրորդ ։ Secundus

երրդ, երրորդ ։ Tertius

 

դձլ, դարձեալ ։ Iterum

 

պ, պս, պէս ։ Sic

ոպ, որպ, որպէս ։ Sicut

 

վս, վասն ։ Pro

վր, վերայ ։ Supra

 

նր, նորա (սր, սորադր, դորա) ։ Illius

նվ, նովաւ ։ Per illum

նք, նոքա (սք, սոքադք, դոքա) ։ Illi

նց, նոցա (սց, սոցադց, դոցա)։ Illis, illorum

նցէ, նոցանէ ։ Illis

զնս, զնոսա ։ Illos

 

իէլ, իսրայէլ ։ Israel

իլի, իսրայէլի ։ Israelis

եղմ, երուսաղեմ ։ Jerusalem

 

թգր, թագաւոր ։ Rex

թգրեաց, թագաւորեաց ։ Regnaret

 

ժմկ, ժամանակ ։ Tempus

ժմկի, ժամանակի ։ Tempori(s)

 

կթղկոս, կաթողիկոս ։ Patriarchae Armeniorum

 

ճկտ, ճակատ ։ frons

հրմն, հրաման ։ praeceptum

 

բնութի, բնութիւն ։ Natura

բնութին, բնութիւնն ։ Natura

բնութե, բնութեան ։ Naturae

բնութեն, բնութեանն ։ Naturae

բնութէ, բնութենէ ։ Natura

բնութբ, բնութեամբ ։ Cum natura

բնութիք, բնութիւնք ։ Naturae

բնութեց, բնութեանց ։ Naturarum

բնութբք, բնութեամբք ։ Cum naturis

The Multiple Faces of «Եւ Կամ»

We have two new exercises on the Armenian conjunctions եւ (yev, “and”) and կամ (k’am, “or”), but in both exercises I have omitted the conjunction «եւ կամ». The phrase may seem trivial at first hand because both words are used identically in modern Armenian and the phrase has an obvious English counterpart in “and/or”, but careful readers of Classical Armenian will have noticed that this is not always apt.

«Եւ կամ» is not an uncommon phrase: It occurs 108x throughout the Classical Armenian Աստուածաշունչ: 45x in the Old Testament, 42x in the Apocrypha, and 21x in the New Testament. Koriwn uses it once in his biography of Mashtots, Yeznik uses it 11x in his treatise on free will, Yeghishe uses it just over a dozen times in his history of the Battle of Avarayr, P’awstos Buzand uses it 15x in his History, but no Golden Age author uses the phrase more than Ghazar P’arpec’i, whose History of the Armenians contains 127 instances of the phrase.

Here, I focus only on instances from the New Testament, which has the advantage of being manageable in number and affording many translations to compare with. The following are some of the different meanings associated with the phrase:

And/or

Grabar: «Ով ոք երկրպագեաց գազանին եւ պատկերի նորա, եւ կամ զդրոշմ նշանի նորա առ ի ճակատ իւր եւ կամ ի վերայ աջոյ ձեռին իւրոյ:»
–Յայտնութիւն 14:9

English: “If any man worship the beast and his image, and/or receive [his] mark in his forehead, and/or in his hand.”
–Revelation 14:9

Either/or

Grabar: «Գիտեմ զգործս քո, զի ոչ ցուրտ ես եւ ոչ ջերմ. պարտ էր քեզ ցուրտ լինել եւ կամ ջերմ:»
–Յայտնութիւն 3:15

English: “I know your deeds, that you are neither cold nor hot. I wish you were either cold or hot!”
–Revelation 3:15

Neither/nor

Grabar: «Եւ ոչ ի տաճարի անդ գտին զիս ընդ ումեք խօսեցեալ, եւ կամ ժողովս արարեալ բազմաց...»
–Գործք 24:12

English: “And they neither found me in the temple disputing with anyone nor inciting the crowd...”
–Acts 24:12

Or else

Grabar: «Ոմանք յԱսիացւոց անտի Հրեայք, որոց պարտ էր գալ առաջի քո եւ ամբաստան լինել, եթէ ունիցին ինչ զինէն: Եւ կամ ինքեանք սոքա ասասցեն, զի՞նչ գտին յիս անիրաւութիւն մինչդեռ կայի յատենին:»
–Գործք 24:20

English: “But there are some Jews from the province of Asia, who ought to be here before you and bring charges if they have anything against me. Or else let those who are here themselves say if they found any wrongdoing in me while I stood before the council.”
–Acts 24:19-20

Perhaps even

Grabar: «Թէ դէպ լիցի, առ ձեզ մնացից եւ կամ ձմերեցից, զի դուք յուղարկիցէք զիս ուր եւ երթալոցն իցեմ:»
–Ա Կորնթացիս 16:6

English: “And it may be that I will remain, or even spend the winter with you, that you may send me on my journey, wherever I go.”
–1 Corinthians 16:6

Grabar Conjunctions: Բայց

Grabar: Բայց զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել։

Western Armenian: Բայց մարդ լեզուն չի կրնար նուաճել։

English: But the tongue of man no one can tame.

Grabar: Բայց որ ընդ իսն էին…

Western Armenian: Բայց անոնք որ ինծի հետ էին…

English: But those who were with me…

Grabar: Բայց յորժամ…

Western Armenian: Բայց երբ…

English: But when…

Grabar: Բայց է ձեր սովորութիւն…

Western Armenian: Բայց սովորութիւն ունիք…

English: But you have a custom…

Grabar: Բայց այժմ…

Western Armenian: Բայց հիմա…

English: But now…

Grabar: Բայց յայսմ հետէ…

Western Armenian: Բայց ասկէ յետոյ…

English: But from now on…

Grabar: Բայց ո՞վ եւ ո՞վ իցեն որ երթայցեն:

Western Armenian: Բայց ով ով պիտի երթա՞յ։

English: But who and who will go?