Posts

Բամբասող մարդու նկարագիր

Բամբասող մարդու նկարագիր

 

ի Բազմավէպէ

 

(1849)

 

Բամբասանքն է ուրիշի վրայ գէշ խօսիլ, թէ՛ տկարամտութենէ առաջ գայ եւ թէ չարասրտութենէ։ Չարասրտութեամբ բամբասողներէն աւելի են անոնք՝ որ ուրիշը կը բամբասեն՝ զիրենք ան պակասութենէն հեռու ցուցնելու համար, կամ ուրիշ խօսք չունենալով բերաննին՝ զբօսանքի համար բամբասանք կընեն։ Կան շատեր որ բամբասանքը խօսքին համեմը ու աղ պղպեղը կը սեպեն. անանկ որ՝ թէ որ մէկը խօսակցութեանը մէջ մէկուն մէկալին անուանը դպչելու խօսք չխառնէ, համ հոտ չկայ խօսածին մէջը, կըսեն։

            Կան մարդիկ որ երկու խօսքերնուն մէկ Բամբասանք չըլլայ կըսեն, ու ետեւէն բամբասանք մը կընեն. Բամբասանք չըլլայ՝ բայց ան մարդուն խօսքին հաւտալ չըլլար կըսեն, ու խեղճ մարդը ստասաց կընեն. Բամբասանք ընել չեմ ուզեր՝ բայց չեմ գիտեր որ ան մարդը ի՛նչպէս շուտով մը հարստացաւ կըսեն, ու խեղճ մարդը գող կընեն. Ամէնքնիդ գիտէք, ըսելս բամբասանք չըլլար, ան մարդը ագահին մէկն է կըսեն. ու թէ որ երկու մարդ գիտէր անոր ագահութիւնը՝ ամենուն առջին խեղճ մարդուն անունը կը կոտրեն։ Ուրիշ վարպետ կերպ մըն ալ ունին բամբասողները լռութեան ձեւով ամէն բան իմացնելու. Ան մարդն ալ շատ աղէկ մարդ է, բայց… կըսեն ու կը թողուն. գնա ի՛նչ որ կուզես իմացիր ան բայցէն. ի՛նչ չար բանի վրայ էր խօսակցութիւնը՝ ան բանին տէր կընեն խեղճ մարդը։

            Բամբասողը ընկերութեան մէջ ուրիշներուն ալ պատճառ կըլլայ բամբասանքի. գորտերու ու ճպուռներու կը նմանի, որոնց մէկը սկսածին պէս կռկռալու կամ ճրճռալու՝ ամէնքն ալ ետեւէն կը սկսին։ Ո՛ր խեղճին անունը բերան առնելու ըլլան՝ փետտած հաւ կը դարձնեն. Ու հասարակօրէն աղէկ մարդկանց անունը կը ծամծմուի. վասն զի ինչպէս թռչունները պտուղին հասունը ու ամենէն ընտիրը կը կտցեն, բամբասողներուն սովորութիւնն ալ աս է, աւելի աղէկ ու արդիւնաւոր մարդկանց վրայ գէշ խօսիլ։ Անոր համար Ռիշլիէօ կարդինալը մէկուն վրայ բամբասանք լսելու որ ըլլար, կուզէր ան մարդը տեսնել, Հարկաւ մեծ աղէկութիւններ պիտի ունենայ որ այդչափ կը բամբասուի, ըսելով։ Աստուած մարդկանց լեզու տուեր է՝ մէկմէկու հետ կապակցութիւննին աւելցնելու համար. բամբասողը մարդիկ մէկմէկէ կը բաժնէ՝ մէջերնին խռովութիւն ձգելով։

            Շատ անգամ բամբասողը՝ Ուրիշէն ասանկ լսեցի կըսէ. որպէս զի սուտ որ ելլէ ըսածը, կամ ծայրէն վնաս մը ելլելու ըլլայ, ինքը ազատի. Բայց միշտ ինքն ալ պատմածին վրայ բան մը կաւելցնէ. ինչպէս ջուրը ի՛նչ խողովակի մէջէն անցնի՝ անոր հոտը կառնէ, ասանկ ալ բամբասանքը բերնէ բերան անցնելով՝ ամենուն կրքէն մէյմէկ քիչ բան կառնէ։ Մէկը ան մարդուն վրայ կը նախանձի, կուզէ անոր բաները վար զարնել, ինչ որ նախանձը կը թելադրէ՝ կաւելցնէ վրան. մէկալը ան մարդուն հետ ոխ ունի, ուրիշ կերպով ոխը չկրնար առնել, ինչ որ ոխը կը թելադրէ՝ կաւելցնէ վրան. ասանկով որչափ բերնէ բերան անցնի, այնչափ կը մեծնայ բամբասանքը։

            Բամբասանքը ինչպէս որ տկարամտութենէ եւ կամ չարասրտութենէ առաջ կու գայ, այսպէս ալ կամ մտքի տկարութեան կամ սրտի չարութեան նշան է. բայց աս տարբերութեամբ՝ որ չարասրտութեամբ բամբասողը իր կիրքն ալ կը յայտնէ, ու իրեն ալ չարաչար կը վնասէ. մեղուի կը նմանի, որ ուրիշը խայթած ատենը, իր խայթոցը վէրքին մէջը կը թողու, ու իր կեանքը կը կորսնցնէ։ Բամբասողին ըսածը ախորժելի ալ ըլլայ մարդկանց, ինքը միշտ ատելի է. մէկուն համար բամբասող է որ ըսես, ամէնքը կը խրտին անկէց. մարդուս մեծ գովեստներուն մէկն է՝ բերանն ու ականջը գոց ըլլալը բամբասանքի։ Իմաստուններուն մէկը շատ անգամ իր բարեկամին սեղանը գտնուելով, ու կերակուրներուն գէշութենէն ի զատ ամէն անգամուն բամբասանք լսելով, օր մը դարձաւ տանտիրոջը ըսաւ. Չոր հացով ուրիշներուն միսը ուտելէն ձանձրացայ։

Ինչ որ ընես՝ քեզ կ'ընես

Ինչ որ ընես՝ քեզ կընես

 

ի Բազմավէպէ

 

(1848)

 

Ատենով տէվրիշ մը կայ եղեր որ սովորութիւն ըրեր է՝ անդադար աս խօսքս կը զրուցէ թէ ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. աս ըսելով դռնէ դուռ ողորմութիւն կը մուրայ եղեր։ Օր մըն ալ կերթայ մէկ դուռ մը կը զարնէ, Տանտիկին, կըսէ, ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. բան մը տուր որ ելլեմ երթամ. կինը կը հանէ կարկանդակ մը կու տայ, տէվրիշն ալ, ինչ որ ընես քեզ կընես կըսէ ու կառնու կերթայ. բայց կարկանդակին համն ալ բերանը մնալով՝ կը սկսի ամէն օր գալ՝ նոյն խօսքերով բան մուրալ։ Խեղճ կինը կը ձանձրանայ տէվրիշին ձեռքէն, բայց ի՞նչ ընէ, անիկա կարկանդակը չառած՝ երթալիք չունի. եւ որովհետեւ իր որդին ու էրիկը պատերազմի գնացած են եղեր, անոնց ողջ առողջ դառնալուն համար ըլլայ ըսելով ամէն անգամ ողորմութիւնը կու տայ եղեր։ Վերջապէս ճարը կը հատնի, օր մը կարկանդակը շինած ատենը մէջը թոյն կը դնէ որ տէվրիշը ուտէ մեռնի, ինքն ալ ձեռքէն ազատի։ Երկրորդ օրը կը տնկուի տէվրիշը, դուռը կը զարնէ, Տանտիկին, կըսէ, ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. քիչ մը բան տուր՝ ելլեմ երթամ. կինը կը հանէ կու տայ կարկանդակը. տէվրիշն ալ կառնու կը դնէ տօպրակն ու կերթայ։

            Տէվրիշին բնակարանը քաղաքէն դուրս է եղեր. դէպ ի հոն երթալու ատենը՝ պատերազմէն ետ դարձողներէն երկու ձիաւոր ասոր վրայ կը յարձակին, Տօպրակիդ մէջ ոսկի՞ կայ ի՛նչ կայ՝ տեսնենք կըսեն։ — Չէ պարոններ, բան մը չկայ։ — Չէ, չըլլար, բաց նայինք։ Կը բանայ, կը նային որ մէջէն կարկանդակ մը ելաւ, մէկէն կառնուն կուտեն, ուրախութեամբ տուն կու գան։ Մէկը մէկալը կելլեն ասոնց աչքիլուսի կը վազեն. ասոնք ըսես նէ՝ քանի կերթան կը բռնկին տակնուվրայ կըլլան, մահուան դուռը կը հասնին։ Կը հարցնեն եկողները թէ, Աս հիւանդութիւնը շատո՞նց է որ ունեցաք։ — Չէ, կըսեն, մենք հիւանդութիւն երես տեսած չունինք. ողջ առողջ եկանք. միայն թէ քաղաք մօտեցած ատեննիս տէվրիշի մը տօպրակը պարպեցինք, մէջէն կարկանդակ մը ելաւ, կերածնուս պէս՝ ասանկ եղանք կըսեն ու կը մեռնին։ Կինը լսելուն պէս՝ ձեռուըները գլխուն զարնելով Վա՜խ, աս ի՞նչ ձուն էր որ ես իմ գլխուս բերի կըսեր ու կու լար կողբար, վասն զի գիտէր որ պատճառը իր եփած կարկանդակն է։ Տէվրիշը կու գայ երկրորդ օրը, կը հասկնայ եղածը, կը դառնայ կըսէ կնկանը. Հապա ես ամէն օր քեզի չէի՞ ըսեր թէ ինչ որ ընես քեզ կընես. նորէն կըսեմ՝ քեզ կընես։

Կասկածոտ մարդու նկարագիր

Կասկածոտ մարդու նկարագիր

ի Բազմավէպէ   

(1847)

Կասկածոտութիւնը այնչափ անբժշկելի ախտ մըն է, որչափ որ անիկա ունեցողը խոհեմութիւն կը կարծէ։ Իր ամէն մէկ սնոտի կասկածները՝ մէյմէկ նախատեսութիւն կը սեպէ. կը համարի որ խոհեմութեան ծայրը հասեր է, երբոր ամէն խօսքի ամէն գործքի վրայ կը կասկածի։ Ինքը իր ըրած կասկածնեորվը կը տանջուի՝ հերիք չէ, ուրիշներն ալ իր հետը կը տանջէ. մարդ չգիտեր ի՛նչպէս վարուի որ անոր անճոռնի կասկածներէն խալըսի։

            Կասկածոտը ոչ երբէք հաստատուն բարեկամ մը կունենայ. ամէնքը կը խրտչին իրմէ, տեսնելով որ իրենց վրայ չվստահիր։ Կասկածոտին մէկ յատկութիւնն ալ ան է որ չկարծեր որ զգաս իր ըրած կասկածները, թէպէտ ինք խոսքով ալ գործքով ալ կը յայտնէ զանոնք. դժուարն ալ կու գայ թէ որ զգալ ցուցնես։ Ի՜նչ հակասութիւն. կ'իմացնէ իր կասկածը, ու չուզեր որ իմանաս։ Յանկարծ նշան մը չտաս՝ որ իր կասկածը կրնայ տեղիք չունենալ, քարոզ մը կը սկսի՝ որ լմննալիք չունի. դուք դեռ անփորձ էք, աշխարհքս չար է, ուրիշի վրայ ամէն կասկած քիչ է կըսէ, բայց չուզեր որ իր վրայ մէկը կասկածի։ Թէ որ ամէնքը իրեն պէս մէկմէկու վրայ կասկածէին, աշխարհքս գազաններու որջ մը կը դառնար, ամէնքը մէկմէկէ հեռու կը կենային, քաղաքաժողով ընկերութիւն չէր մնար։ Ալ լաւ է որ մարդ իր փորձած բարեկամին վրայ չկասկածելու համար՝ երբեմն խաբուի, քան թէ զուր կասկածներով իր բարեկամը վշտացնէ։ Ամէն տեսած առաքինութիւնը՝ մարդկային շահու մը համար է կըսէ. իր առջեւը ամենեւին Աստուծոյ համար, կամ բուն առաքինութիւն գեղեցկութեանը համար եղած գործք չկայ. չմտածեր որ խելացի մարդուն առջի ու մեծագոյն շահը Աստուած ու իր հոգին է, որուն համար ամէն բան կը զոհէ։

            Կասկածոտը կը կարծէ որ ամէնքը բաներնին գործքերնին ձգած՝ իր վրայ կը խօսին ու կը ծիծաղին. կը հարցնէ ծառային ալ որ իր վրայ ի՛նչ կը խօսէին, ինչո՛ւ կը ծիծաղէին. ու իրօք ծիծաղելի կըլլայ ծառային առջին, որ գիտէ ուրիշ բանի վրայ խօսիլնին ու չկրնար իրեն հաւտացնել։

            Թէ որ մէկը հարկի մը համար տնէն դուրս ելլէ, աս տեղը կամ ան տեղը չգնացի՞ր ըսելով՝ միտքը բան կը ձգէ որ ուրիշ անգամ իրօք ան տեղերը երթայ։ Սպասաւորին վրայ այնչափ գողութեան կասկածներ կընէ, մինչեւ անոր գողութիւն կը սորվեցնէ։ Որդին զինքը պատուելու ըլլայ, ստակիս վրայ աչք տնկեր է, մեռնիլս կուզէ, կըսէ։ Հանգիստ հրամմէ նստէ ըսես նէ՝ վա՛յ, ասոնք կորկոտ մը ունին եփելու ըսելով՝ տանը չորս դին պտտելէն չդադրիր։ Հողաթափներն ալ սնկով՝ շինած կը հագնի՝ որ ձայնը չելլէ, չիմացուի վրայ հասնիլը։ Բանի մը ձեռք չի զարներ որ չըլլայ թէ վտանգ մը ծագի. Չմտածեր որ շատ անգամ անգործութիւնը մարդս մեծագոյն վտանգներու կը հանդիպցնէ. իր առջին գործունեայ մարդիկ ամէնքն ալ յանդուգն ու անխոհեմ են։

            Վերջապէս՝ կասկածոտութիւնը անանկ ախտ մըն է որ ամէն առաքինութիւններով զարդարուած մարդն ալ ատելի կընէ. ինչու որ կասկածոտը՝ վերի ըսած բաներէս ի զատ, գէշ կասկած կու տայ իր վրայ։ Ընդհանուր առածը կըսէ թէ Յորոց կրէ ոք, ի նոյն ի զայլս կարծէ. Այսինքն ամէն մարդ ինքն ինչպէս է նէ՝ ուրիշներն ալ այնպէս կը դատէ։ Հպարտը ուրիշներն ալ հպարտ կը կարծէ. որկրամոլը՝ որ ուտելու համար կապրի՝ չհաւտար որ ուրիշները ապրելու համար կուտեն. նախանձոտը կը կարծէ որ ամէնքը իր վրայ կը նախանձին. ասանկ ալ ամէն ախտաւոր մարդ՝ ուրիշն ալ իր ախտին տէրը կը կարծէ։ Անոր համար կասկածոտը գէշ կարծիք մը կու տայ իր վրայ՝ թէ ուրեմն ուրիշներու վրայ կասկած ըրած ախտերը իր սրտին մէջը կան. թէպէտ եւ աս բանս միշտ չստուգուի, որովհետեւ առաքինի մարդիկ ալ երբեմն կասկածոտ կըլլան. ու թէ որ ընդհանուր առածէն՝ որ վերը ըսինք՝ բացառութիւն մը կայ ընելու նէ, կասկածոտ մարդն է՝ որ իր չունեցած ախտն ալ ուրիշի վրայ կը կասկածի։

            Եւ թէ ի՛նչ խեղճ բան է՝ անմեղ անձի մը վրայ ծուռ կասկածանք ընելը, Սամուէլ մարգարէին մօրը պատահած բանէն յայտնի է։ Աս խեղճ կնիկը՝ որ զաւակ ունենալու բաղձանքով միայն աշխարհք մտեր էր, ու կը փափաքէր մանչ զաւակ մը ունենալու որ Աստուծոյ նուիրէ, օր մը տաճարին մէջը երկար ատեն լալով աղօթք ընելէն՝ մարելու պէս եղած, ու չկրնալով շրթունքը շարժել՝ երբոր միայն սրտանց առ Աստուած կը պաղատէր, Հեղի քահանայապետը կասկածիլ սկսաւ՝ մտքէն ըսելով որ սա կնիկը գինով պիտի ըլլայ։ Բանը կասկածով միայն չլմնցաւ, իր մտքէն անցածը յայտնեց ալ սպասաւորին. ան ալ խեղճ կնկանը վրայ փրթաւ, ինչուան ե՞րբ պիտի քշէ ատ քու գինովութիւնդ, ելիր կորսուէ գնա ասկից ըսելով։ Խեղճ կինը յանկարծակի եկաւ, ու երթալու ատենը անանկ խեղճ պատասխան մը տուաւ որ Հեղի քահանային սիրտն ալ շարժեցաւ, դարձաւ ըսաւ. Աստուած հետդ ըլլայ ու քու խնդրիքդ կատարէ։ Իրաւցնէ ալ խնդիրքը կատարուեցաւ, Սամուէլ մարգարէին պէս զաւակի մը մայր եղաւ։ Ասկէց յայտնի կերեւնայ որ ի՛նչպէս կասկածոտութիւնը՝ մարդու դատմունքն ալ կը ծռէ. անոր համար հին հեթանոս բանաստեղծներուն առածն է.

 

            Ի կասկածէ տեղի տուր,

            Դատումն անտի ծնանի թիւր։

Forensic Linguistics in Armenian Studies?

Yesterday I took to Twitter to ask for leads about variables with which to determine authors of anonymous texts. I had in mind some works attributed to Yeghishe, and so I was interested in finding informative linguistic (rather than chirographic) variables that have been used with success in previous quantitative studies.
    Thanks to some helpful responses, I learned that there has been over a century of quantitative research on the problem of determining authorship. These studies now often fall under the labels “authorship identification”, “authorship attribution” or “stylometry”. Other keywords include “authorship detection”, “authorship verification”, “author profiling” and “computational stylistics”. The physicist Thomas Mendenhall first took a statistical approach to this problem in his 1887 article, The Characteristic Curves of Composition. Early variables of interest pertained to things like word and sentence lengths, word frequencies, type-token ratios and n-grams. But there has been much research on authorship identification since then, and recent years have seen an increasing application of machine learning methods to authorship identification problems (more on which, below).
    These approaches may also help bring clarity to long-standing mysteries concerning authorship of some Classical Armenian texts, including those with disputed authorship, anonymous translators and suspicious segments from histories of known authors that are thought to have been tampered with. In a future post, I will list some outstanding questions, together with the texts.
    Here, I would like to share a selection of practical (hands-on) introductory resources on authorship identification. I hope these will inspire those who have both a computational background and an interest in history, linguistics and/or Armenian Studies to apply such methods to Classical Armenian texts.


The following is a selection of practical introductory resources for authorship identification:

[Text] Revisiting the Disputed Federalist Papers: Historical Forensics with the Chaos Game Representation and AI (Mathematica). See also: Authorship Attribution Using the Chaos Game Representation [arXiv], with source code.

[Text] Introduction to Stylometry with Python (Programming Historian).

[Text] Authorship Detection with Machine Learning Lab (US Naval Academy).

[Text] Author Identification Lab (US Naval Academy).

[Text] Authorship Attribution using Machine Learning (GitHub).

[Text] Attributing Authorship with Stylometry (from Real-World Python).

[Text] Authorship Identification Using Neural Networks (Mathematica).

[Text] Automated Authorship Verification (Mathematica).

[Video] Computational Approaches to Authorship Attribution in a Corpus of 12th century Latin texts (Mathematica).

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 36


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԶ.


Եւ ելից զԴաւթի զխոստմունսն, քանզի խոստացաւ նմա Աստուած ի պտղոյ որովայնէ նորա յարուցանել թագաւոր յաւիտենական, որոյ թագաւորութեանն վախճան ոչ եղիցի։ Եւ թագաւորս սա՝ Քրիստոս Որդին Աստուծոյ, որդի մարդոյ եղեալ. Այսինքն է յայնմանէ, որ ի Դաւթայ զաւակն ունէր՝ ի կուսէն պտղաբերութիւն եղեալ. եւ վասն այսորիկ ի պտղոյ որովայնէ խոստումն եղեւ, որ է ուրոյն առանձինն կնոջ յղութեան ծնունդ, այլ ոչ ի պտղոյ միջոյ, եւ ոչ ի պտղոյ երիկամանց, որ է ուրոյն առանձինն առ ի ծնունդ. զի զուրոյնն զառանձինն զյատուկ զայն, որ ի Դաւթայ կուսական որովայնի պտղաբերութիւնն էր, զեկուսցի, որ թագաւոր էր ի վերայ տանն Դաւթայ յաւիտեանց, որոյ թագաւորութեանն վախճան ոչ եղիցի։


XXXVI.


He fulfilled His promises to David, for God promised that from the fruit of his body He would raise up an eternal king, whose kingdom would have no end. And this king is Christ, the Son of God, who became the Son of man; that is, who was a descendant of David, through the Virgin, because this promise pertained to bodily fruit, which requires a woman, and not the fruit of his loins or the fruit of his kidneys, which is man’s contribution. And the one-of-a-kind fruit of David, who was the fruit of the Virgin, came to announce that he would forever be king of the house of David, whose kingdom shall have no end.


Բան խրատու յաղագս միանձանց

Բան խրատու յաղագս միանձանց 


Եղիշէ


 

Մարդիկ, որ են ի մարմնի եւ կամաւք ետուն զանձինս իւրեանց յաստւածապաշտութիւն, անդստին ի տղայութենէ խոկան՝ կրթին ի վշտամբերութիւն. հեռանան ի հայրենի բնակութենէն, եւ վարին յանապատ յանշէն երկիր. ոչ իբրեւ չարակնելով նախանձոտք փախուցեալք ի բազմամարդոյ աղքատաց, այլ զի տեսանեն զաշխարհս լի ամենայն չարեաւք, խոյս տան ի խորշս եւ ի ստորոտս անապատ վայրաց։

         Զոր տեսանեմք իսկ յաճախ ի կողմանս հարաւոյ բազմութիւն արանց՝ առանց կանանց միաբանութեան, յազգաց եւ ի լեզուաց զմիով վայրաւք հասեալք, ժողովեալք իբրեւ ի հայրենի գաւառս՝ առնեն զբնակութիւնս երկու ընդ երկուս, եւ կամ երեք ընդ երիս, եւ կամ եւս բազումս քան զսոյնս։ Եւ շինեն իւրաքանչիւր խցկունս զատուցեալս ի միմեանց. որմք դուզնաքեայ առ ցրտոյն պահպանութիւն, եւ զոյգ նմին ձեղուն՝ առ արեգական պահպանիլ. յատակք անպաճոյճք՝ շատացեալք խոտեղէն անկողնաւք։ Եւ քանզի բնութիւնս մեր ղուղակ է՝ սիրէ ծածկել զմերկութիւն, առնեն եւ նոքա հանդերձս անպաճոյճս եւ յոյժ գձուձս, կողոբս ամարանի եւ թեղնաւորս ձմերանի. արկանեն եւ աղաբողոնս մեկնաւորս։

         Մանաւանդ ի պարտ շրջագայ անդադար պաշտամանն՝ երգս հոգեւորս Հաւրն բոլորեցուն մատուցանեն զուարթ հոգւով։ Վասն ընդդէմ միմեանց զաչս ի վայր արկեալ՝ զծայրս ոտից մատանցն նկատելով, իբր թէ մի կէտ տեսակի ամենեքեան հայեսցին. զաջ ձեռն ի վերայ ծնօտին եդեալ եւ զահեակն ի վերայ կրծիցն, որպէս կարծեմ ուսեալ ի բնական հարցն։ Երկու են պատուականագոյնք ի մարմնի, կենդանական եւ խոհական, երկոքումք երկոցունց սպասաւորեալ. կենդանական՝ սրտմտականն է հակառակ, իսկ խոհականին՝ արտաբերական բանս։ Արդ ձախուն զերասանակ ի ձեռն ի վերայ աջոյ ծնօտին եդեալ՝ խոհականին սպաս ունի առ դրան բերման բանին, զի մի՛ այլակութիւն յուղիղ փառատրութիւն խառնեսցի։ Եւ ընդ այսու երկու մասամբքս նահանջին ամենայն զգայութիւնքս. աչք յուղիղ տեսութիւն եւ ականջք ի զգաստ լսողութիւն, միտք ի սուրբ իմաստութիւն եւ այլն ըստ իւրաքանչիւր մասին։

         Եւ իբրեւ այսնպէս կարգեալք եւ յաւրինեալք, ամենեքեան ի նմանութիւն վեցթեւեան սերովբէից շուրջ պարփակեալք, զձայնս անհատս ի վեր հնչեցուցանեն, եւ աւրնհութիւն եռաչափս ի խորհուրդս միաբանութեան արարչին իւրեանց բոլորեն։ Ատիւն ամենայն պարապեն երգոցն քաղցրութեան, յագեալք եւ զմայեալք ի կերկուրսն երկնայինս՝ եռլցեալք հասանեն ի ժամ երեկոյին։ Եւ քանզի մարմին ունին ըստ բնութեանս մերում զգայութեանս, ուտեն՝ զի մի՛ քաղցիցեն, եւ ըմպեն՝ զի մի՛ ծարաւեսցեն։

         Արդ դու իբրեւ լսիցես զուտելն, մի՛ առ մերս ընթ անայցես. զի հաց է նոցա անպաճոյճ եւ բանջար վայրենի՝ զոր համով աղին համեմեն, եւ ջուր յստակ՝ զոր յամպոց բերմանէ ի գուբս ժողովեն։ Սակայն եւ զայս ոչ երբէք ի տունջեան մատուցանեն ի դարմանս պիտոյից մարմնոց. այլ միաբան պահելով զերկայնութիւն աւուրն, տեղի տան արեգական մտանելոյ. ձգեն երկայնեն զերեկունն, մինչեւ աստեղք յիւրաքանչիւր կայանս պայծառանան. գոհանան իբրեւ ընդ մի բերան ասելով. ի խաւարային ժամու զխաւարային կերակուրս խաւարային մարմնոյս տացուք։

         Եւ զայս ասելով, ի ձայն բարձր փառատրեն զսուրբ երրորդութիւն, խնդալից ուրախութեամբ ակըմբին յիւրաքանչիւր տեղիս։ Եւ որպէս ասացաքն՝ ուտեն հաց եւ զոպա, եւ ըմպեն ջուր ցուրտ։ Քանզի գոն ի նոսա ծերք փափկավարք, մատուցանեն ջուր ջերմ, զոր եւ բարեխառն անուանեն. այլ գինի եւ կամ այլ ինչ զանազանեալ, եւ գտանի ոչ ի սուրբ միայնանոցս նոցա։

         Եւ յարուցեալ յանպաճոյճ ընթրեացն, միաբանութեամբ ասեն. Փառք քեզ Տէր, փառք քեզ թագաւոր մեր, զի ետուր մեզ կերակուր ուրախութեամբ. լցո զմեզ հոգւով սրբով, զի գտցուք առաջի քո հաճոյք, եւ մի՛ ամաչեսցուք. Զի դու հատուցանես իւրաքանչիւր ըստ գործոց իւրեանց։ Եւ այսպէս տեառնագրելով զինքեանս՝ տան զանձինս սակաւ մի անաւսր քնոյ. զի մի՛ տհալ կերակրովք գեղեցիկ շինուած մարմնոյն շփոթեալ խանգարիցի։ Նա եւ եթէ յամեն եւս ի քունն, երազ հոգեկան տեսանեն, եւ անդէն զանուրջսն մեկնեն իբր զբանս սուրբ մարգարէիցն։

         Եւ զարթուցեալք առ հասարակ անդէն ի շրջանս պարուց բոլորին. ոչ հակառակք եւ ոչ ընդդիմացեալք, քաղքր հաւանութեամբ եւ հեզ հանդարտութեամբ։ Առաջնորդք դասուցն հնչումն ձայնի արձակեն, երգս հոգեւորականս քաղցրանուացս փոփոխելով. իսկ այլ կրսերագոյնքն ձայնիցն միտ դնելով, խառնեն զիւրաքանչիւր բարբառսն յարմարելով եւ կազմելով զմիաբանութիւն հնչմանն, զի իբրեւ ի միոջէ բերանոյ ամենայն բազմութիւն ձայնիցն հնչիցէ։ Եւ այսպէս յերկարելով զձայնաւոր պաշտօնն, ծունր դնեն ամենեքեան, յաղաւթս կան լռութեամբ. եւ ի ձեռն առաջնորդի աղաւթիցն կանգնեալք ամենեքեան զփառատրութիւն կատարեն։

         Եւ կատարեալ զտունջեան պաշտաւնն, լաւ համարեցան զգիշերան վաղայարոյց լինելով մինչեւ յառաւօտ աղաւթիցն պարապեալք, եւ ընթեռնուն զգիրս սուրբս. Իսկ որք ունին շնորհս վարդապետութեան, առնեն մեկնութիւնս ի մխիթարութիւն լսօղացն։ Պատմեն վասն լինելութեան աշխարհի յոչընչէ եղեալ, եւ կարգեալ մի ըստ միոջէ զխրատս բարեաց կարգեն ի լսելիս ժողովրդոցն վկայութեամբ սուրբ գրոց։ Եւ այսպէս ուսուցանելով մինչեւ մոռանալ լսողացն զամենայն իրս աշխարհականս, եւ չյիշել ամենեւիմբ զհարկաւոր կերակուր եւ ըմպելիս։

         Եւ այնպէս ուրախացեալք ի սէրն Աստուծոյ, մինչեւ չհամարեալ զինքեանս ի մարմնի, այլ յերկինս. եւ հեշտութեամբ անցուցանեն զերկայնութիւն գիշերոյն մինչեւ յառաւաւտ։ Քանզի սոսկացեալք են յերկրէս եւ զգեցեալք զերկինս։ Ամաչէ մահ առ դրունս նոցա, եւ դառնացան դժոխք յիջանել նոցա։ Կենդանութիւն նոցա դրունք են աղաւթից աշխարհի, եւ ոսկերք նոցա գանձ են ամենայն ապաւինելոց։ Լուր նոցա յորդորիչ է ամենայն հեղգացելոց, եւ գործք նոցա վարդապետութիւն ամենայն կամեցողաց. դասակիցք են հրեշտակաց, եւ աւթեւանք սուրբ երրորդութեանն։

         Արդ զայս ամենայն գիտելով, եղբարք, պարտիմք թեւակոխել. եւ զնոյն նախանձ սրբութեան յանձինս բերելով, նմանողք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց յաշխարհէ եւ դիմելոց ի քաղաքամայրն վերին, որ ազատ է յախտից երկրաւորաց. քանզի ընկերակիցք են մերոյ բնութեանս, որ զաւրացուցանէ զտկարութիւնս։ Միայն կամեաց, բուռն հար հաւատովք, յուսա, սիրեա եւ կարես տեսանել զայնպիսի նահատութիւն։ Զի ոչ ինչ համեմատ են չարչարանք ժամանակեանք առ կեանսն՝ որ պատրաստեալ է այնպիսի ճգնաւղաց։

         Քանզի յոյժ իսկ երկուցեալ եմ ես ընդ հեղգութիւնս մեր. Գրեթէ զամենեսեան տեսանեմ թաւալեալ յերկրաւոր ստացուածս։ Իսկ արդ բնութիւնս իմ ո՞չ կշտամբել յանդիմանէ զիս, եթէ ստեղծայ մերկ, եւ եթէ եդայ ի դրախտին մերկ, եւ եթէ ելի անտի մերկ, եւ եթէ ծնայ մերկ, եւ եթէ անդրէն յերկիր մերկանդամ երթամ։ Արդ եթէ տանել աստի ոչ կարեմք, զի՞ եւս աստէն ի սմին թարթափիմք յաշխարհիս։ Մերկացիր սոսկացիր, ով միայնակեացդ, մի՛ թաւ ամուր ընդունակ լինիր նենգաւոր թշնամւոյն. Գուցէ ի դարան մտեալ մաւտալուտ՝ զքեզ անդէն ի քեզ արշաւեսցէ կողոպտել, զերծանել ի քէն զգանձսն երկնաւորս։ Բաւական համարեաց զքեզ զտերունեան կանոն, ոչ ոք յերկրաւորացս կարէ երկուց տերանց ծառայել. որ յայտնագոյն իսկ ցուցանէ առանց միջնորդի մեկնութեան. «Ոչ կարէք դուք, ասէ, Աստուծոյ հաճոյ լինել եւ Մամովնայի» (Մարկոս 6.24, Ղուկաս 16.13

         Եւ արդ ես տեսանեմ ի մերում աշխարհիս եւ ոչ զոք ազատեալ յայսպիսի աղետից։ Յետս ընդդէմ ընթերցաք զգեղեցիկ գրեալսն. ի պատճառս ուխտաւորութեան հեռացաք ի սուրբ ծնաւղացն, եւ արարաք բազում հարս աւտարոտիս. զորս պատուելոյ արժանի էր՝ անարգեցաք, եւ յորս ոչն ունէաք իշխանութիւն դնել մեծարանս՝ զախտ աղետից մերոց յոյժ ծախեցաք։ Ազատացաք ի հարկաց արքունի՝ զորս առանց մեղաց էր հարկիլն, եւ մտաք ընդ հարկաւ ստացուածոց, որ լի են անառակ ագահութեամբ։ Չելաք յանկողինս սուրբ հարսանեաց, եւ արարաք մեզ բարձրագահոյս առաւել քան զաշխարհի։ Փափկանամք յանկողինս յարմարեալս, եւ յածեալ կոծին միտք մեր ի խորհուրդս աղտեղիս զգիշերն ամենայն։

         Կաւշիկք ոտից մերոց յանդիմանեն զմեզ, եթէ ոչ են սուրբ ճանապարհք մեր։ Հանդերձք մեր աղաղակեն զգործոց մերոց, եթէ մերկ եմք յերկնաւոր զգեստուցն։ Երիւարք մեր ցուցանեն զմեզ, եթէ ոչ եմք յափշտակելոց ընդ առաջ տեառն ի վերայ աւդոց։ Շինուածք ապարանից մերոց յայտ առնեն, եթէ ոչ ունիմք մեք տաճար առանց ձեռագործի յերկինս, յոր մտանելոց են ամենայն դասք սոսկացելոցն յերկնաւոր ախտից։ Կալուածք անդաստանաց մերոց կշտամբեն զմեզ, եթէ չիք մեր բաժին ի վիճակսն երկնաւորս։

         Մրգուզք անյագք եղաք ի կերակուրս, եւ առանց չափոյ արբաք գինի պղտորիչ խորհրդոց եւ մտաց։ Խոր ի քուն ննջեմք ամենեքեան, եւ երազ թուի մեզ ճշմարտութիւն։ Կափուցեալ են աչք մտաց մերոց ի տեսական խորհրդոց, եւ անյագ պակշոտեալ հայել ի կեանս աշխարհիս։ Արգելեալք զլսելիս ի սուրբ ընթերցուածոց, եւ ունկնդիր եմք բառաչման խաշանց մերոց։ Ոչ եկն մեզ հոտ անոյշ ի հոգւոյն սրբոյ, վասն զի սիրեցաք մեք զեւղ ախտալից աշխարհիս։ Ոչ ճաշակեցին քիմք ոգւոց մերոց զկերակուր երկնային, վասն զի պարարեցաք զանձինս մեր ի զանազան խորտիկս։ Մութ է գոյն դիմաց մերոց, վասն զի ոչ զուարթացան երեսք մեր ի խորհուրդս սրբութեան։ Ցաւալից են անդամք մարմնոց մերոց, վասն զի յառաջ քան զմարմինս՝ զոգիս ախտացուցաք։ Գերեզմանաց բռելոց նմանեցաք յանձինս մեր, վասն զի ունայն եմք ի շնորհաց սուրբ հոգւոյն։

         Վասն այսորիկ եւ ամենայն չարիք եկին հասին յաւուրս մեր. կենդանեաւ մերով տեսաք զդիակունս անձանց մերոց։ Քաջ նահատակք մեր անկան ի պատերազմի, եւ սուրբ քահանայք մեր խողխողեցան ի ձեռաց անօրինաց. գեղեցիկ երիտասարդքն զենան ի սպանումն, եւ բազում կուսանք վարեցան ի գերութիւն. գիրգ կանայք անկան ի տառապանս այրութեան, եւ բազում որբք կականին դառնապէս։ Ազատ եկեղեցի անկաւ ի ծառայութիւն հեթանոսաց, եւ սուրբ քահանայք նորա կռփին չարչարին յանօրէն հարկահանաց։ Բարձեալ է ողորմութիւն յաշխարհէ, եւ հեռացեալ է գութ յիւրաքանչիւր մտաց։ Երկինք ի վերուստ բարկացեալ են, եւ երկիր ի ներքուստ կայ յերերի տատնման։

         Շինուածք մեր եղեն գերեզմանք դիականց մերոց, եւ վաստակք ձեռաց մերոց տապալեցան ի վերայ մեր։ Պայթեաց եւ պատառեցաւ թանձրութիւն երկրիս, եւ բազում մարդիկ ի վայր հոսեցին։ Ոչ սպասեաց որդի հաւր, եւ ոչ քոյր զաչս եղբաւր կալաւ, եւ ոչ ել ձայն լալոյ կանանց ի վերայ ծննդոց իւրեանց, վասն զի լքոյց սով զբերանս նոցա։ Հզաւրք խորտակեցան յանկարծակի իբրեւ զմայրս բարձունս Լիբանանու. հնծանք եղեն բարկութեան, եւ ճմլեցան ամենեքեան իբրեւ զողկոյզս ընդ ոտամբ, փոխանակ գինւոյ՝ արիւն անմեղաց ցայտեցաւ ի հանդերձս մեր։ Դառնացաւ քան զղեղի կերակուր ի քիմս մեր, եւ ի քացախ դարձաւ սուրբ ըմպելիք մեր։ Ընդ հարեալսն հարաք ամենեքեան յոգի եւ ի մարմինս մեր, եւ ընդ մեռեալսն զմահ ճաշակեցաք։ Արդ ո՞չ ապաքէն վասն մերոյ հեղգութեան անցին այս անցք չարչարանաց ընդ աշխարհ։

         Աւն անդր ի բաց կաց յաշխարհէ, որ վաղդ ելեր մեկնեցար յաղետից սորա. թաւթափեալ ընկեա ի բաց զկեղեւանս ախտալից աշխարհիս։ Մերկեաց իբր զըմբշամարտիկ, աւծ իւղովն Քրիստոսի, զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին։ Իսկ արդ եթէ հեթանոսք, որ ըմբռնեցան ի տեսական իմաստութիւն, ոչ միայն ի ստացուածոց ի բաց կացին, այլ եւ յաւրինաւոր կերակրոց հրաժարեցին, համառաւտ եւ անպաճոյճ ըմպելեաւք շատացան յանձինս իւրեանց, եւ առաքինի մահուամբ վախճանեցան ի կատարած կենաց իւրեանց, ո՛րչափ եւս առաւել մեք պարտիմք նմանողք լինել սիրելեացն Քրիստոսի, որք հրեշտակակրաւնք զանձինս կարգեցին, խառնելով զինքեանս ի գունդս վերնոցն։

         Եկայք եւ մեք, ով միայնացեալք, զաւրէն թշնամեացն մտցուք ի մերն ստացուած իբր յաւտար երկիր, արմատախիլ զծառատունկս թշնամւոյն կոտորեսցուք. իբրեւ զգերի առեալ ծախիցեմք ի նեղեալս զինչս մեր, ոչ զի ատիցեմք զազգականս, այլ զի սիրիցեմք զաղքատսն, որ են զաւրականք Քրսիտոսի եւ ճշմարիտ բարեխաւսք։ Ապա թէ աստէն կապիս ընչիւք, եւ քեզէն վարես զքեզ յանդարձ գերութիւն, ուր չիք անդ գինք փրկանաց։ Փութա փութա ճեպեա, եղբայր, ապրիլ յայնպիսի անողորմ գեհենէ. զի կարիցես հասանել յամուր քաղաքն, ուր ոչ գոյ քեզ կասկած կամ երկեւղ խախտիլ եւ վարիլ ի գերութիւն։

         Եւ եթէ եկեսցես զհետ գեղեցիկ վարդապետութեան հարցն, զորս վերագոյնն գծագրեցի քեզ զվարս սուրբ միայնակեցացն, յայնժամ կարասցես համբառնալ զաչս մտացդ առանց ախտից չարչարանաց, հայել եւ տեսանել զքեզ գեր ի վերոյ քան զամենայն երկինս։ Երանի տայցես անձինդ քաջապէս ճողոպրեալ ի վշտալից կենաց աշխարհիս, եւ խառնեսցիս յերամ միայնակեցացն, ի գունդս սրբոց արդարոցն, ի վիճակ առաքելոցն, ի գումարս մարգարէիցն, ի կաճառս մարտիւրոսացն, ի բանակս հրեշտակացն եւ ժողովս անդրանկացն, ի մեծ քաղաքն երկնից, ի բազմականսն Աբրահամեան, եւ ի կերակուրս երկնայինս եւ յըմպելիս անկարաւտս։ Դու ես այնուհետեւ մարգարէն, որ ոչ պատուեցար ի մարմնական աշխարհիս. այլ թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի, եւ հանգուցեալ դադարեցեր յանապական ուրախութիւնսն։ Յորս լիցի եւ մեզ՝ վերջին գրչութեամբ աշխատողացս՝ միաբանութեամբ սուրբ ուխտիւս վայելել, շնորհաւքն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւեիտեանս. ամէն.

Աղաւթք յետոյ քան զճաշ

Աղաւթք ընթրեաց

յԵղիշէ վարդապետէ


Փառք քեզ Տէր, փառք քեզ թագաւոր մեր, զի ետուր մեզ կերակուր ուրախութեամբ. լցո զմեզ հոգւով սրբով, զի գտցուք առաջի քո հաճոյք, եւ մի՛ ամաչեսցուք. զի դու հատուցանես իւրաքանչիւր ըստ գործոց իւրեանց։

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 35


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԵ.


Արդ՝ ելից եւ զԱբրահամու զեղեալ զխոստումնն, զոր խոստացաւ նմա Աստուած առնել զզաւակն նորա իբր զաստեղս երկնից, քանզի զայս արար Քրիստոս յայնմանէ, որ Աբրահամէ զզաւակն ունէր, ի կուսէն ծնեալ եւ լուսաւորս յաշխարհի կազմեալ զհաւատացեալսն ի նա, ի ձեռն նորին հաւատոյ ընդ Աբրահամու արդարացուցեալ զհեթանոս. Քանզի հաւատաց Աբրահամ Աստուծոյ եւ համարեցաւ նմա յարդարութիւն. նմանապէս եւ մեք հաւատալով Աստուծոյ արդարանամք, քանզի արդար ի հաւատոց կեցցէ։ Արդ՝ ոչ ի ձեռն աւրինաց խոստումն Աբրահամու, այլ ի ձեռն հաւատոցն։ Քանզի արդարացաւ ի հաւատոց Աբրահամ, եւ արդարոյ աւրէնք ոչ կայ։ Նմանապէս եւ մեք ոչ ի ձեռն աւրինացն արդարանամք, այլ ի ձեռն հաւատոցն՝ վկայեցելոյն յաւրինացն եւ ի մարգարէից, զորս մատուցանէ մեզ բանն Ատուծոյ։


XXXV.


Then God fulfilled his promise to Abraham, which was to make his descendants as [numerous as] the stars of the heavens, for Christ accomplished this as a descendant of Abraham, being born of the Virgin, and fashioning His believers as stars in the sky (Philippians 2:15) by justifying the Gentiles through the faith of Abraham. “For Abraham believed God and it was credited to him as righteousness” (Galatians 3:6). We, too, are justified by believing God, for “the righteous shall live by faith” (Habakkuk 2:4; Galatians 3:11; Romans 1:17). “Now not by the law is the promise to Abraham, but by faith” (Romans 4:13). Abraham was justified by faith, for “the law is not made for the righteous man” (1 Timothy 1:9). Neither are we justified by the law, but by faith, which is attested by the laws and in the prophets, brought forth to us by the Word of God.

Ծերք

Ծերք

ի Բազմավէպէ   

(1860)

Թէ որ ես ուզենամ ճամբորդութիւն մը ընել՝ անոնց խորհուրդ կը հարցնեմ որոնք որ մէյմը նոյն ճամբան ըրեր են. անանկ չէ՞։ Ծերերն ալ մարդկանց մէջ ան ուղեւորներն են որ մեր նոր սկսելու ճամբան արդէն իրենք ըրած են. չարն ու բարին տեսած, վտանգները, դժուարուտ անցքերն եւ հանգչելու յարմար տեղուանքը սովրած են։ Ուրեմն իրենց խորհուրդ հարցնենք որ իրենց փորձովը մեզի առաջնորդեն. վասն զի ո՛վ որ կուզէ իր անձին տուժիւքը փորձառու ըլլալ, կը տեսնայ թէ ո՛րչափ սուղի կը նստի։

         Ծերերն արդէն խել մը զուարճութիւններէ զուրկ են. գոնէ երիտասարդաց իրենց վրայ ունեցած սէրն ու յարգութիւնը տեսնելով մխիթարուին։ Ամփիթէատրոնի մը աստիճաններուն վրայ նստած էին հին Յունաստանի այլ եւ այլ ժողովուրդներ ու եղած խաղարկութիւնները կը դիտէին. հոն ծեր մը եկաւ եւ սկսաւ այլ եւ այլ ազգաց առջեւէն անցնիլ, բայց չեղաւ ժողովուրդ մը որ իրեն նստելու տեղ տայ. երբոր Սպարտացւոց առջեւը հասաւ՝ բոլոր երիտասարդները ամէնքը մէկէն ոտքի ելան, որպէս զի զինքը նստեցնեն. ան ատեն ամբողջ հանդիսարանը սկսաւ ծափարութիւն ընել եւ ծերն ալ գոչեց, Բոլոր Յոյնք առաքինութիւնը կը ճանչնան՝ բայց միայն Սպարտացիք կը գործադրէն։ Մենք ալ գոհ չըլլանք միայն ծափ զարնելով գովել բարիք ընողը, այլ նաեւ հետեւող ըլլանք։

         Ծերերը ուրիշ այնչափ նեղութիւններ կը քաշեն՝ թող մխիթարութիւն մըն ալ ունենան, տեսնալով երիտասարդաց իրենց վրայ ունեցած խնամքը։ Նայէ Գրիգորիկը, ի՛նչ ազնիւ տղայ է. ստեպ ստէպ Մինաս ծերուկին այցելութիւն կընէ, որ խեղճը որդիքը կորսնցնելով չոր գլուխ մնացած է. իրեն անցած գացած պատմութիւններ պատմել կու տայ, խորհուրդ կը հարցնէ, քալելու որ ելլայ իրեն ընկերութիւն կընէ, կը ջանայ որ ամենեւին նեղութիւն չտայ եւ իրեն ձանձրանալի կեանքը իր երիտասարդական աշխուժովը կը կենդանացնէ։ Մինասն ալ բոլորովին ոգի կառնու, ինչպէս թէ որ ծերացած ծառի մը բունին վրայ նոր պատուաստ մը ընես. Իսկ Գրիգորի՞կը, անտարակոյս ատենօք առաքինի ու քաղաքակիրթ մարդ մը կըլլայ։

         Ո՛վ պատանեակք, դուք հիմա արգելք մը չունիք ու աշխոյժ էք. բնութիւնը զձեզ կը զուարթացնէ, արտօրէից կենդանութիւնը զձեզ կը մխիթարէ, մարգաց ծաղկազարդ կանանչութիւնը, անտառաց քաղցր ստուերները, վերջապէս ամէն բան այս հասակներնուդ մէջ ձեզի զուարթ կերեւայ, եւ բիւր ապագայ ուրախարար յոյսեր ձեր միտքը կը գրաւեն. բայց ատենը կու գայ որ տարիներուն շատութեանը հետ մտածութիւններ, հոգեր, տկարութիւններ կը սկսին վրանիդ տիրել. Վերջը եթէ լաւ ապրիք՝ կը ծերանաք. ի՞նչպէս կը փափաքիք ուրեմն որ ան ատեն ձեր հետը վարուին։

Grabar Noun Declensions: Սիրտ

Grabar Western Armenian
Nominative (Ուղղական) Սիրտ Սիրտ
Genitive (Սեռական) Սրտի Սրտի
Dative (Տրական) Սրտի Սրտի
Locative (Ներգոյական) Սրտի Սրտի
Instrumental (Գործիական) Սրտիւ Սիրտով
Ablative (Բացառական) ՚ի Սրտէ Սիրտէ
Accusative (Հայցական) Սիրտ, զՍիրտ Սիրտը

Grabar: Զիա՞րդ ասես թէ` Սիրեցի զքեզ, եւ սիրտ քո չէ ուղիղ ընդ իս։

Western Armenian: Ի՞նչպէս կ’ըսես թէ «Քեզ կը սիրեմ» երբ քու սիրտդ ինծի հետ չէ։

English: How can you say you love me when your heart is not with me?

Grabar: Զցանկութիւն սրտի նորա ետուր նմա։

Western Armenian: Անոր սրտին ցանկութիւնը տուիր իրեն։

English: You gave him his heart’s desire.

Grabar: Ասաց ի սրտի իւրում թէ . . .

Western Armenian: Իր սրտին մէջ ըսաւ թէ . . .

English: She said in her heart . . .

Grabar: Բոլորով սրտիւ իմով։

Western Armenian: Իմ բոլոր սիրտովս։

English: With my whole heart.

Grabar: Թողութիւն արար նմա ի սրտէ։

Western Armenian: Անոր իր սիրտէն ներեց։

English: He pardoned him from his heart.

Grabar: Նիզակաւն հարեալ զսիրտն։

Western Armenian: Իր նիզակովը անոր սիրտը զարկաւ։

English: He pierced his heart with his spear.

Grabar Western Armenian
Nominative (Ուղղական) Սիրտք Սիրտեր
Genitive (Սեռական) Սրտից Սիրտերու
Dative (Տրական) Սրտից Սիրտերու
Locative (Ներգոյական) Սրտից Սիրտերու
Instrumental (Գործիական) Սրտիւք Սիրտերով
Ablative (Բացառական) ՚ի Սրտից Սիրտերէ
Accusative (Հայցական) Սիրտս, զՍիրտս Սիրտերը

Grabar: Մի՛ ագահեսցեն սիրտք ձեր։

Western Armenian: Ձեր սիրտերը թող չագահանան։

English: Let not your hearts become avaricious.

Grabar: . . . որոց ականջք սրտիցն բացեալ էին։

Western Armenian: . . . որոնց սիրտերուն ականջները բացուած էին։

English: . . . whose hearts' ears were opened.

Grabar: Կային ի ծանր սուգն բեկեալ սրտիւք:

Western Armenian: Կոտրուած սիրտերով ծանր սուգի մէջ էին։

English: They were in deep mourning with broken hearts.

Նախորդք եւ յաջորդք

Նախորդք եւ յաջորդք

 

ի Բազմավէպէ

 

(1860)

 

Ազնուական ցեղէ իջնալուդ համար կուռիս կը հպարտանաս. անմի՛տ, միթէ հարցդ առաքինութիւնը քո՞ւկդ է. եւ ի՞նչպէս կրնաս ուրիշին բանին վրայ պարծիլ. Քու նախորդներդ պատերազմներու մէջ արիացան, խոհեմ գտնուեցան իրենց խորհրդոցը մէջ, իրենց պաշտօններովը հասարակաց բարեաց պատճառ եղան եւ ամէնքը զիրենք կը մեծարէին. պատուէ ուրեմն անոնց յիշատակը եւ մի՛ պահանջեր որ յարգեն ու մեծարեն ի քեզ քու պապերուդ ունեցած առաքինութիւնները՝ յորոց դու զուրկ ես։ Առաքինութիւնը արեան հետ վերաբերութիւն չունի. երեւելի տնէ՞ ես, ուրեմն մարդիկ քեզմէ աւելի գիտութիւն եւ աւելի բարեսրտութիւն կը պահանջեն. թէ որ չունենաս՝ իրաւամբ կարհամարհեն. Մարդս ինքը զինքը կը պատուէ։

         Բայց երախտագէտ պէտք է ըլլանք աս կենաց ճամբուն մէջ մեզմէ առաջ գացողներուն, իրենց մեզի ըրած այնչափ բարեացը համար, եւ ոչ թէ քանի մը վնասուց համար անիծենք. Եւ իրաւցնէ, պատմութեանց մէջ մեր նախորդներուն զեղծմունքները, ամօթալի գործքերն ու յանցանքները կը տեսնենք. շատ մը նախապաշարմունքներ ունէին իրենք՝ որ մենք չունինք, իրենցմէ աւելի տեղեկութիւն ու գիտութիւն ստացած ենք, եւ շատ աւելի հանգիստ ենք։ Փառք Աստուծոյ եւ փառք իրեն նախախնամութեանը որ հետզհետէ կը զօրացնէ զմարդիկ արդարութեամբ եւ ճշմարտութեամբ յառաջադիմելու. բայց ասով պէտք չէ որ մեր նախորդները արհամարհենք։ Ի՞նչ պիտի ընէինք մենք՝ թէ որ իրենք այնչափ լաւ գիւտեր ու արուեստներ գտած՝ եւ իրենց աշխատութեամբը զանոնք մեզի սովրեցուցած չըլլային. այնչափ մեծաշէն քաղաքներ, այնչափ գետերուն ըրած վնասը խափանելու համար եղած աշխատութիւններ, այնչափ ճամբաներ, զուարճութեան համար թէատրոններ, պաշտպանութեան համար բերդեր, եկեղեցիներ, վարժարաններ, օրէնքներ, վարդապետութիւններ՝ բոլորն ալ իրենցմէ ունեցեր ենք, ուրեմն միշտ պէտք է շնորհակալ ըլլանք։

         Շնորհակալ ըլլանք եւ գործքով ալ նոյնը մեր յաջորդներուն սովրեցնենք, որչափ կրնանք մեր կողմանէ գովելով ու մեծարելով մեր ծերերուն մեզի ըրած բարերարութիւնները. եւ իրաւցնէ, վասն զի մարդիկ ամէնքը մէկէն ո՛ր եւ իցէ ժամանակ ալ ապրած ըլլան՝ բոլորը մէկ ընտանիք մը կը կազմեն. ուրեմն երբ բանի գործքի մը ձեռք կը զարնենք, պտուղը մենք պիտի չքաղենք ըսելով՝ պէտք չէ լքանինք. Մեր յաջորդները պտուղը կը վայելեն կօգտուին ու զմեզ կօրհնեն։ Աս տնկած ձիթենիս իմ մեռնելէս վերջը պիտի սկսի պտուղ տալ, հոգ չէ. ես ալ իմ չտնկած ծառերէս շատին պտուղը կը վայելեմ. տղոց դաստիարակութիւն ընելով իրենց սովրեցուցած բաներս գիտեմ որ ապագայից օգտին համար է, վնաս չունի. բաւական է որ իրենք օգտուին, ու անոր համար սիրով յանձն կառնեմ զիրենք կրթել. Ապագայք ալ իմ եղբարքս են։

         Միշտ ապագային վրայ յուսալնիս մարդկանց ներկայ ապերախտութեանը մէջ՝ մեծ մխիթարութիւն է մեզի. Մանաւանդ երբ կը տեսնենք որ մեր բարի խորհուրդները չեն յաջողիր եւ մեր գովելի դիտաւորութիւնները չարախօսութեան նիւթ կըլլան։ Բարի գործք մը ոչ երբէք կը կորսուի, թէ որ այսօր մեզի շահ չբերեր, ժամանակով կրնայ օգտակար ըլլալ ուրիշներուն որք են մեր որդիքն ու մեր եղբարքը։

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 34


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԴ.


Եւ այն, որ ի ձեռն փայտին յանցանքն էին, լուծաւ ի ձեռն փայտին հլութեան, զոր՝ լուեալ Աստուծոյ, Որդին մարդոյ բեւեռեցաւ ընդ փայտին, զչարին զգիտութիւն խափանելով, եւ զբարւոյն զգիտութիւն ի ներքս մուծանելով, եւ ստացուցանելով. եւ չար է տարալսել Աստուծոյ, որպէս լսեն Աստուծոյ բարի է։ Եւ վասն այսորիկ բանն ի ձեռն Եսայի մարգարէի ասէ հանդերձեալն եղիցիլ յառաջագոյն զեկուցանելով, քանզի վասն այսորիկ մարգարէք, զի զհանդերձեալսն պատմէին, արդ՝ ասէ ի ձեռն նորա բանն այսպէս, եթէ «Ես ոչ անաւանիմ եւ ոչ ընդդէմ ասեմ. զթիկունս իմ՝ եղի ի հարուածս, եւ զծնաւտս յապտակս եւ զդէմ իմ՝ ոչ դարձուցի ժամաց թքանաց»։ Արդ՝ ի ձեռն հլութեանն, զոր մինչ ի մահն լուաւ կախեալ զփայտէն, զին զեղեալն ի փայտին զտարալսութիւնն ելոյծ։ Եւ վասն զի ինքն է բանն Աստուծոյն ամենակալի, որ ըստ աներեւոյթ տեսլեանն է մեզ առհասարակ տարածեալ է յամենայն աշխարհիս, եւ շարունակէ եւ զերկայնութիւն սորա եւ զլայնութիւն եւ զբարձրութիւն եւ զխորութիւն, քանզի բանիւ Աստուծոյ բոլորքս տնաւրինեալ մատակարարի, եւ խաչեալ է ի սոսա Որդին Աստուծոյ՝ խաչաբար գծեալ յամենայնի. քանզի պարտ եւ արժան է նմա տեսանելի լինելով՝ երեւելիս ածել զամենայնիս զխաչակցութիւնն իւր՝ զի զներգործութիւնն իւր զայն ի յերեւելոցն ցուցցէ ի ձեռն երեւելի ձեւոյն, զի նա է որ լուսացուցանէ զբարձրութիւնն, այսինքն է զյերկինսն, եւ շարունակէ զխորն որ է ի ստորինս երկրի, եւ պրկեալ ձգէ զերկանութիւնն յարեւելից մինչեւ ի մուտս, եւ զսայլդ կողմն եւ զմիջաւրէի զլայնութիւնն նաւաստելով եւ առ կոչելով ամենայն ուստեք զցրուեալսն ի գիտութիւն Հաւրն։


XXXIV.


And the transgression that had been brought about by the tree was dissolved by the obedience of the tree, when, hearkening to God, the Son of man was nailed to the tree, impeding the knowledge of evil and instating the knowledge of good, and imparting it—that it is evil to disobey God, just as it is good to hearken to God. Therefore the Word said through the prophet Isaiah, announcing beforehand that which was to be, for prophets are those who prophesy. Now the Word spoke through him thus: “I do not resist and do not dissent: I give my back to those who strike me, and my cheeks to those who slap me, and I do not turn my face from spitting” (Isaiah 50:6). So through His obedience, with which He hearkened even unto death, hanging from the tree and dissolving its disobedience. And as He is the Word of the God Almighty who, being invisible to us, he permeates the entire world along its length, breadth, height and depth; for all of us are administered by the Word of God, and in this was crucified the Son of God, drawing the crucifix upon all. For it was necessary that He, being visible, should make his crucifixion visible in all things, effecting the visible [world] through His visible form, for it is He who illumines the heights, that is, of the heavens, and continues to the depths, that is, of the earth, and spans the length from East to West, and navigates the breadth from North to South, summoning everyone, wherever they may be scattered, to the knowledge of the Father.

Ջրաբերդ

Ջրաբերդ

(Մի հատուած իմ ճանապարհորդութիւնից Ղարաբաղում)

Րաֆֆի

(1883)

Մռայլ է։ Արջևից օձի նման ոլորվում է մի հազիւ նշմարվող շավիղ, որ տանում է անտառապատ լեռների կողքերով, իսկ վերևից՝ տարածվում է հսկայական ծառերի կանաչազարդ կամարը։ Արեգակի ճառագայթները չեն անցնում այդ կամարի սաղարթախիտ հիւսվածքից. ճիւղերը, ոստերը, տերևները սիրալի կերպով գրկել են միմեանց։ 

        Տեղ-տեղ կանաչազարդ կամարը տատանվում է և ճիւղերի ճեղքերից տեսնվում է կապտագոյն երկնքի մի փոքրիկ մասը միայն։ Այդ ճեղքերից ոսկեայ ժապաւէնների նման ներս են ցոլանում արեգակի բարակ շողքերը, և անտառի մէջ տիրող մռայլը փոքր ինչ պարզվում է, լուսաւորվում է։ 

        Օդը խեղդում է։ Վերևից յուլիսեան արեգակը կրակ է թափում։ Բայց այդ կրակը, այդ տապը, այդ բոցը չէ թափանցում մինչև անտառի խորքը։ Ոստերի, տերևների խիտ հիւսվածքը ընդդիմադրում է նրանց։ Ձորերի խոնաւ զովութիւնը, մեղմացած վերևից ներգործող ջերմութեամբ, խիստ ախորժ հրապուրանքով շփվում է ուղևւորի երեսին, և նա լի ախորժակով շնչում է եղևիններից բուրող բալասանը։ 

        Շաւիղը նեղ է։ Նա անթիւ ելևէջներ ունի։ Երբեմն բարձրանում է գագաթների վրա, երբեմն իջնում է մթին ձորերի և նեղ փապարների մէջ։ Սայլակի անիւները, աշխարհի սկզբից մուտք չեն գործել այդ կուսական անտառների մէջ։ Մարդը միշտ սարսափել է իր համար ճանապարհ հարթելու։ Լեռնային գահավէժները սոսկալի են։ Ուղևորի ձին անգամ չէ յանդգնում ոտք կոխել նրանց վրա. մի սխալ քայլ, մի թեթև սայթաքում, և ահա նա գլորվեցաւ դէպի անդունդը… 

        Ստիպված ես գնալ ոտով։ Քո առաջնորդը, այդ ահարկու ապառաժների, այդ մթին ծմակների հարազատ որդին, կը տանի քեզ։ Նրան ծանօթ են բոլոր անցքերը, բոլոր շաւիղները, որտեղ միայն վայրենի այծերը համարձակվում են ոտք կոխել։ 

        Տիրում է լռութիւն։ Անտառի մէջ մի տերև անգամ չի շարժվում։ Միջօրէի տօթը բոլոր արարածներին հալածել է դէպի ծմակների խորքը, դէպի քարանձաւների մթութիւնը։ Թռչուններ անգամ չեն երևում։ Ամեն ինչ նիրհում է, ամեն ինչ հանգստանում է խորին, խաղաղական բերկրութեան մէջ։ 

        Ինչ-որ մի քանի խշխշում է, կարծես, ուղևորի ականջներին դիպչում է թփերի մեղմ սօսափիւնը։ Նայում ես քո շուրջը։ Եւ ահա բեղմնաւոր շլորենու ճիւղերից քարշ է ընկած մի էակ։ Ծառերի խտութիւնը թոյլ չէ տալիս պարզ նշմարել նրան։ Երևում է մի կարմիր շապիկ միայն, որ իջել էր մինչև մերկ սրունքները։ Հետաքրքրութիւնը վառվում է։ Նայում ես, նայում ես, այժմ նկատվում են կնոջ ծամերի երկայն հիւսեր, որ ծածանվում են ճիւղերի հետ։ Այդ ի՞նչ է, ո՞րտեղից յայտնվեցաւ այդ անտառային ֆէան։ Ի՞նչ գործ ունի նա այդ վայրենի ամայութեան մէջ, ուր վագրներն անգամ սարսափում են երկիւղից։ 

        Դա մի շինական հայ աղջիկ է, որ հեռաւոր գիւղից եկել է անտառային պտուղներ քաղելու։ Նա քաղում է կարմիր, հասունցած շլորները և խնամքով լցնում է զամբիւղի մէջ, որ քարշ է ընկած նրա թևքից։ Նա մենակ է։ Փոքր ինչ հեռու, գլուխը առջևի թաթերի վրա դրած, պառկել է նրա մտերիմ ընկերը, — մի ահագին շուն։ Փորձի՛ր մօտենալ մենաւոր աղջկան, այդ գազանը կը պատառոտէ քեզ։ 

        Աղջիկը յետ նայեց։ Ուղևւորը կասկածաւոր երևեցաւ նրան։ Զարմանալի արագութեամբ ցած ցատկեց նա շլորենուց և մի ակնթարթում անյայտացաւ անտառի մթութեան մէջ։ Այլ ևս ինքը սատանան չէ կարող գտնել նրան։ Նա չի վախենայ. նա երկիւղ չունի. նա ամեն տեղ կը գնայ։ Նա ծնվել է և սնվել այն մամռապատ ծառերի հետ. նրա օրօրոցը եղել է այն վայրենի ապառաժները։ 

        Մի քանի քայլ ևս, և ուղևորը նկատում է այդ անտառային կոյսերի երկրորդը, երրորդը… Դրանք չեն փախչում. դրանք ճանաչեցին, որ դու նոյնպէս հայ ես, որպէս իրանք։ Նայում են քեզ վրա և խորամանկ հեգնութեամբ ժպտում են։ Ի՞նչու, ի՞նչն է շարժում այդ միամիտ շինական աղջիկների ծիծաղը։ 

        Նրանք նկատեցին քո դողդոջում քայլերը, նրանք տեսան, թէ ի՛նչպէս դու երկչոտ կերպով մագլցում ես ժայռերից և կրիայի նման առաջ ես սողում։ Այդ բաւական է, որ հրաւիրէր երիտասարդի վրա լեռնային աղջկայ ծիծաղը։ Կարծես մարդ լոսւմ է նրանց ուրախ հանաքները. «Ա՜յ փափկամորթ, սովորե՛լ ես կառքերի վրա թեք ընկնել, կամ թաւիշապատ դիւանների վրա ծուլանալ. դէ՛, փորձի՛ր մեր սարերի վրա ման գալ, այն ժամանակ կասենք, որ դու տղամարդ ես»… 

        Ուղևորը թողնում է բնութեան այդ հարազատ զաւակներին, և իրաւ, կրիայի նման սկսում է առաջ շարժվել։ 

        — Շուտով, շտապեցնում է քեզ առաջնորդը, — եթէ այսպէս գնալու լինենք, մինչև արևի մտնելը տեղ չենք հասնի։ 

        Առաջնորդի ծաղրածութեանը ևս առարկայ չը դառնալու համար, ուղևւորը ստիպված է փոքր ինչ թեթև շարժվել։ Յոգնածութիւնը վերջապէս բոլորովին անտանելի է դառնում։ Առաջնորդը նկատում է այդ, և մի առանձին քաղաքավարութեամբ միջոց է տալիս հանգստանալու։ 

        — Ծխեցէք, պարոն։ 

        Նստում ես ծառերի հովանաւոր ստուերի ներքոյ, սկսում ես ծխել։ Քրտինքը հեղեղի նման թափվում է քո ճակատից։ Ամեն ինչ թաց է, շապիկ, ժիլետ, և ամրային ժօկէտ։ Անկարելի է այդ դրութեան մէջ երկար նստել։ Հագուստը կորցնում է իր ջերմութիւնը և մրսողութիւնը անխուսափելի է դառնում։ Պէտք է դարձեալ շարժում գործել, պէտք է առաջ գնալ… 

        Գնում ես, գնում ես, միևնոյն լռութեան, միևնոյն անշարժութեան միջով։ Յանկարծ նիրհող անտառի խորհրդաւոր հանգստութիւնը աղմկվում է և, կարծես, լսում ես մի խուլ, ստորերկրեայ որոտման ծանր դղրդոցը։ Որքան առաջ ես գնում, շրջապատող լեռները սկսում են հետզհետէ որոտալ։ 

        Նայում ես դէպի երկինքը. տեսնում ես նոյն մանիշակագոյն կապուտակութիւնը իր նուրբ ժպիտով, նոյն լուսաւոր արեգակը իր պայծառ ճառագայթներով։ Ամպի մի փոքրիկ պատառ անգամ չէ երևում։ 

        Բայց ո՞րտեղից է լսվում այդ խուլ, սարսափեցնող որոտի ձայնը։ Մտածում ես, անդունդի մէջ կատարվում է մի սոսկալի խռովութիւն. կատաղի տարրերը մարտնչում են միմեանց հետ։ Ժայռերը, ապառաժները մռնչում են։ Խաղաղ մթնոլորտը սկսում է երկիւղածութեամբ դողդողալ։ Եւ ուղևորի վրա տիրում է մի սրբազան սառսուռ. նա խոնարհվում է, ծունր է իջնում բնութեան վեհութեան առջև… 

        — Դա Թարթար գետի ձայնն է լսվում, հանգստացնում է քեզ առաջնորդը։ 

        — Շո՞ւտ կը հասնենք։ 

        — Այդ սարի միւս կողմումն է։ 

        Անցնում ես սարը, անցնւոմ ես սարի միւս կողմը։ Քո առջև բացվում է մթին անդունդ։ Նայում ես, նայում ես անդունդի խորութեան մէջ, աչքերդ սևանում են, գլուխդ պտըտվում է, ոչինչ չես տեսնում։ Յետոյ երևում են քեզ ծառերի հաւասար կատարներ, որոնք, կարծես, մկրատով հարթած լինէին։ Այդ ծառերը աստիճանաբար ցած են իջնում, ցած են իջնում և լցնում են կանաչապատ ձորի ամբողջ խորութիւնը։ Ուրիշ ոչինչ չէ երևում։ 

        — Ահա Թարթարը, ցոյց է տալիս առաջնորդը, ձեռքը մեկնելով դէպի ձորի խորութիւնը։ 

        Բայց թարթարը չէ երևում։ Նա կտրել, անցել է ժայռերի ամրութիւնը. նա տաշել է միապաղաղ ապառաժների զանգուածը. նա հազարաւոր քայլերով ցած է իջել դէպի երկրի սիրտը. նա դարերով գործել է այստեղ, մինչև քարերի միջով բաց է արել իր համար մի նեղ և անձուկ ճանապարհ։ Այդ ճանապարհի մէջ խեղդված, ճնշված, մի հսկայ վիշապի նման գալարվում է նա, պտոյտներ է գործում, որսում է, մռնչում է, և կատաղի կերպով աղմուկ է բարձրացնում, զայրանում է, թէ ինչու չէ կարողանում աւելի լայնացնել իր ուղին։ Իսկ վիթխարի լեռները երկու կողմից աւելի և աւելի սեղմում են նրան, և նրա բարկացած, աւելի աղաղակ է բարձրացնում։ 

        Թարթարը հայոց մեծ գետերի ամենակրտսեր եղբայրն է։ Նա փոքրիկ է, բայց ահարկու է։ Բնութիւնից վիճակված է եղել նրան կատարել մի ամենադժուարին դեր։ Նա չէ վազում ընդարձակ, հարթ-հաւասար և լայնատարած դաշտերի միջով, որ, որքան ցանկանար այնքան լայնացնէր իր ափերը, և, խաղալով, խայտալով, ուրախ հոսանքով շարունակէր իր ընթացքը։ Ճակատագիրը Թարթարին սեղմեց Ղարաբաղի լեռնային ձորերի մէջ. նա հազարաւոր տարիներով պիտի կռուէր անզգայ քարերի և անսիրտ ապառաժների հետ, — և այդ էր, որ զայրացնում էր նրան, այդ էր, որի դէմ բողոքում էր նա իր աղմկալի ձայնով։ 

        Այդ ճնշված, նեղված դրութեան մէջ ևս Թարթարը պահպանել էր իր վեհութիւնը։ Բնութեան խստութիւնը չէր կարողացել յուսահատացնել նրան. նա միշտ կռուել էր և շարունակում էր կռուել իր հոսանքին արգելք դնող խոչնդոտների դէմ։ 

        Երբեմն լեռնային գագաթից պոկվում է, ցած է գլորվում մի ահագին քարաժայռ։ Նա կտրում է գետի ճանապարհը։ Ջրերի ընթացքը կանգ է առնում։ Այդ միջոցին կատաղած Թարթարը ուռչում է, և հետզհետէ աճելով, հաւաքում է իր ուժերը։ Մի զա՛րկ, զա՛րկ ևս… և ահա ահագին քարաժայռը, որ կտրել էր նրա հոսանքի առաջը, յետ մղվեցաւ, կատաղի ալիքները մի թեթև տաշեղի նման տանում են նրան, տանում են, և զարկելով ափերի ապառաժներին, խորտակում են, փշրում են։ Գետը դարձեալ ընդունում է իր բնական հոսանքը։ 

        — Դուք կամենում էիք տեսնել Ջրաբերդը, յիշեցնում է ինձ առաջնորդը, — շատ հեռու չենք բերդից։ 

        — Տարէք ինձ այնտեղ։ 

        Ջրաբե՜րդ, այդ անունը լսելիս իմ սիրտը բաբախում էր և ուրախութիւնից և տրտմութիւնից։ Ես պիտի տեսնէի այն բերդը, որ շատ անգամ պահել, պահպանել էր մեր հայրերին պարսիկների, թաթարների, արաբների և կովկասեան լեռնաբնակների յարձակմունքներից։ 

        Մենք պիտի իջնէինք Թարթարի ձորը։ Բերդը տեսնելու համար պէտք էր անցնել գետը։ 

        Բնութիւնը լաւ հասկնալով այդ գետի անհաշտ բնաւորութիւնը, գիտենալով, որ նա այնքան չար է, որ չէ կարող համբերել արհեստական կամուրջների, գտել էր մի հնարք.—երկու ժայռեր, երկու ահագին սիւների նման, ափերի հակառակ կողմերից մօտեցրել էր միմեանց։ Նրանք այնքան մօտ են, որ մտածում ես, թէ կարող ես մէկ ժայռից թռչել միւսի վրա։ Այդ երկու ժայռերի վրա դրած է մի շարժական կամուրջ, որի տակով անցնում է Թարթարը։ 

        Ես անցայ կամուրջը։ Այժմ գտնվում էի գետաձորի յատակի վրա։ Չորեք կողմից բարձրանում են անտառապատ լեռներ։ Նայում ես դէպի վեր, երկնքի մի նեղ շերտն ես միայն տեսնում։ Նայում ես դէպի ցած, և մտածում ես, որ ահա գտնվում ես անդունդի շրթունքների մօտ, որը իր ահագին բերանը բաց արած, պատրաստվում է կլանել քեզ։ 

        Այդ անդունդի, այդ սոսկալի խորութեան միջից, հսկայական շաքարի գլխի նման բարձրանում է մի մերկ, սեպաձև քարաժայռ։ Նայում ես նրա վրա և սքանչանում ես, թէ ո՛րքան խելացի է բնութիւնը, թէ ո՛րքան նախատեսել գիտէ նա չար մարդիկների չար բնաւորութիւնը, որ կանխապէս ստեղծագործել է մի այսպիսի հրաշք, որ մարդիկ կռիւների ժամանակ, պատսպարվեն նրա վրա, պաշտպանվեն թշնամու բարբարոսութիւնների դէմ։ 

        — Դա Ջրաբերդն է, ասում է առաջնորդը, ցոյց տալով վիթխարի քարաժայռը։ 

        Նրա լայնանիստ գագաթի վրա գտնվում են բերդի աւերակները։ Իսկ ներքևից նա սրածայր է երևում, մի ահագին սեպի նման։ Բայց ի՞նչու է կոչվում նա Ջրաբերդ։ 

        Բերդի արժանի է այդ կոչմանը։ Եւ իրաւ, նա երեք կողմից պատած է ջրով։ Մի կողմից որոտում է կատաղի Թարթարը, միւս կողմից, Թըրղի գետը գալով, կտրում է առաջինին, և կազմում է մի սուր եռանկիւնի։ Այդ եռանկիւնի միջից բարձրանում է սեպաձև քարաժայռը, և նրա գագաթի վրա է դրած Ջրաբերդը, որի ստորոտները ողողվում են այդ երկու գետերով։ 

        Բերդի գլխաւոր դռան հսկայ կամարներն են միայն մնացել։ Այդ դռնից ներս մտնելով, մի օձապտոյտ ճանապարհ, ապառաժների կուրծքը քերելով, դէպի վեր է բարձրանում։ Ճանապարհի հին սանդուղքները այժմ ծածկված են փլատակների բեկորների տակ։ Այդ բեկորների միջից բուսել են, աճել են ծառեր, թուփեր, որոնց ճիւղերից բռնելով, պէտք է կամաց-կամաց վեր բարձրանալ։ Ձեռքից պոկվեցաւ ճիւղը, և դու մի քանի րոպէից յետոյ կը գտնվես Թարթարի որոտացող կոհակների մէջ, որ ներքևում հոսում է։ 

        Իմ առաջնորդը խորհուրդ չէր տալիս գնալ մինչև բերդի գագաթը, զգուշացնելով, թէ այնտեղ կարող էինք գազանների հանդիպել։ Բայց ինչ էլ որ լինէր, ես վճռել էի տեսնել բոլոր աւերակները։ 

        Մի քանի ամբողջ ժամեր անցան, որ քարերը, ծառերը, թուփերը, մացառները բռնելով, մենք դէպի վեր էինք բարձրանում։ Ամենադժուարինն այն էր, որ տեղ-տեղ այդ վայրենի բուսականութիւնը այնպէս խիտ հիւսված էր լինում մինը միւսի հետ, որ անկարելի է անցնել։ Իմ առաջնորդը խէնջարով կտրատում էր ճիւղերը և ինձ համար ճանապարհ էր բացանում։ Վերջը անկարելի եղաւ շարունակել. յոգնածութիւնը մի կողմից, սաստիկ ծարաւը միւս կողմից, բոլորովին թուլացրին ինձ։ Ես նստեցայ հանգստանալու։ Իմ առաջնորդը շուտով դարման գտաւ իմ ծարաւը յագեցնելու համար։ Նա քաղեց հասունացած շլորներ և տուեց ինձ ուտելու։ Թթուաշ պտուղները բաւական զովացրին իմ սիրտը։ Այդ շլորենիները բուսել էին այն աւերակների միջից, որոնք մի ժամանակ շէն էին, որոնց մէջ մի ժամանակ մարդիկ էին բնակվում։ 

        Վերջապէս մենք գտնվում էինք սեպաձև ապառաժի գագաթի վրա։ Բերդի շինվածքներից ամբողջ ոչինչ չէ մնացել. երևում են կիսակործան աշտարակներ, երևում են կիսաւեր պարիսպներ, երևում են զանազան սրահներ, սենեակներ, որոնց բոլորի ծածքերը ցած են թափվել։ Այն հզօրները, որ մի ժամանակ այդ ամրութիւններից սարսափ էին տարածում թշնամու վրա, այժմ չը կան։ Նրանց փոխարէն երկչոտ բուն թագաւորում է աւերակների վրա, և կռնչում է իր չարագուշակ ձայնով։ 

    — Տեսնո՞ւմ էք այդ անցքը, ցոյց տուեց իմ առաջնորդը — պաշարման ժամանակ այստեղից ջուր էին բարձրացնում բերդի մէջ։ 

        Այդ գաղտնի անձքը ցոյց էր տալիս, թէ ո՛ր աստիճան զարգացած էր հայ մարդու արհեստը, և ո՛ր աստիճան հմուտ էր նա ռազմագիտական հնարների մէջ։ Բերդի բարձրութիւնից ծակել էին ապառաժը և բաց էին արել մի անցք, որ տանում էր մինչև բերդի ստորոտը, մինչև Թարթար գետի ափը։ Այդ անցքը տունէլի նմանութիւն ունէր, և բազմաթիւ քարէ սանդուղքներով իջնում էր ցած։ Սանդուղքները փորված էին բնական ապառաժի վրա։ Իմ առաջնորդը բացատրում էր, թէ որպէս այդ անցքի միջով ջուր էին գողանում գետից, և այդ պատճառով էլ անցքը կոչվում էր ջրագող։ Քարէ սանդուղքների իւրաքանչիւրի վրա կանգնած էր լինում մի-մի մարդ, վերջինը գտնվում էր գետի ափի մօտ։ Նա ընդունում էր իր մօտ կանգնողից դարտակ ամանը և փոխարէն տալիս էր նրան ջրով լեցրածը, և այսպէս ամանները ձեռքից ձեռք անցնելով վերևից ստացվում էր դարտակը, իսկ ներքևից տրվում էր լիքը, և մի քանի րոպէի մէջ լցվում էր ջրի ահագին աւազանը, որ գտնվում էր բերդի մէջ, անցքի մուտքի մօտ։ 

        Մի այսպիսի գաղտնի անցք ևս բերդից տանում էր դէպի ցամաքը, և ծայրը կորչում էր անտառի մէջ։ Դա փախուստի ճանապարհ էր։ 

        Արեգակը սկսել էր թեքվել դէպի իր գիշերային կայարանը։ Իմ առաջնորդը շտապեցնում էր շուտով ցած իջնել։ Ես տխուր մտածութիւններով հեռացայ այդ սքանչելի աւերակներից, որոնք իրանց կործանման մէջ ևս դեռ պահպանել էին վաղեմի մեծութիւնը։ 

        — Դուք ցանկանո՞ւմ էիք տեսնել և «քաղաքատեղի» աւերակները, հարցրեց իմ առաջնորդը։ 

        — Անպատճառ։ 

        — Բայց ուշ է, մինչև այնտեղ կը հասնենք, կը մթնի։ 

        — Վնաս չունի։ 

        Չը նայելով իմ առաջնորդի ենթադրութեանը, մենք հասանք այնտեղ, երբ արեգակի վերջին ճառագայթները դեռ փայլում էին մի շարք սպիտակ շինվածքների վրա, որոնք գտնվում էին լեռնային բարձրաւանդակի վրա։ Ճանապարհը, որ տանում էր այնտեղ այնքան դժուարին չէր։ Մենք շուտով հասանք շինվածքներին, որոնք ամբողջապէս, կառուցված էին սպիտակ մարմարիօնի նման փայլուն, գեղեցիկ տաշված քարերից։ Դրանք ամրոցներ էին. դրանց մէջ բնակվում էին այն իշխանները, որոնց պատկանում էր Ջրաբերդը։ 

        Բլուրը, որի վրա շինված էին այդ ամրոցները, կիսալուսնի ձև ունէր։ Կիսալուսնի երկու եղջիւրների վրա, երևում էին երկու աշտարակներ։ Երևի, դրանք ծառայելիս են եղել որպէս պահականոցներ, որովհետև գտնվում էին երկու անցքերի մուտքի մօտ, որոնք միակ ճանապարհներ էին դէպի ամրոցը գնալու։ Մի քանի զինված մարդիկ այդ աշտարակների մէջ բաւական էին, որ թոյլ չը տային ոչ ոքի մուտք գործել դէպի ամրոցները, որոնք գտնվում էին կիսալուսնի մէջտեղում։ 

        Այդ փառաւոր պալատների երեսը դարձրած է դէպի առջևում բացվող խորին ձորը, որ ծածկված է անտառախիտ ծառերով։ Ժամանակի կործանիչ ձեռքը դեռ շատ բան չէ ոչնչացրել այստեղ։ 

        Ամրոցը չափազանց բաղադրեալ մի շինուածք է. ունի բազմաթիւ սենեակներ, շքեղ դահլիճներ, ընդարձակ սրահներ, երկայն կօրիդորներ, բոլորի դռները բացված են միմեանց մէջ. Լուսամուտները լայն են և դռները մեծ։ Ամբողջ շինվածքը կառուցված է գեղեցիկ կերպով տաշված քարերից և հայ մարդու ճարտարապետական տաղանդը փայլում է նրանց մէջ իր բոլոր ձիրքերով։ 

        Մարդու սիրտը սկսում է դողդողալ, երբ նայում է այդ փառաւոր շինվածքների վրա։ Այն հիանալի դահլիճներում, ուր մի ժամանակ տիկինները նազ-նազում էին, ուր աղախինների բազմութիւնը կամակատարութեամբ պտըտվում էր նրանց շուրջը, ուր կեանքը եռ էր գալիս երջանկութեան բոլոր բաւականութեամբ, — այժմ ապրում էին վայրենի գազանները։ Ահագին ծառեր աճել էին կիսաւեր սենեակների միջից, և իշխանների բոլոր փառքը ծածկված էր թփերի, մացառների և պատատուկների հիւսվածքի տակ։ Մամուռը ամեն տեղ դրել էր հնութեան կործանիչ դրօշմը։ 

        Երկար քարացածի նման նայում էի այդ մահուան տեսարանի վրա։ Արևը վաղուց մայր էր մտել, մութը պատել էր, և ես այդ չէի նկատել։ Ես միշտ նայում էի խաւարի մէջ։ Եւ կարծես, դարերը յետ-յետ էին գնում, և իմ աչքերի առջևից շարքերով անցնում էին ուրուականները այն անձինքների, որոնք մի ժամանակ բնակվել էին այստեղ, որոնք մի ժամանակ իշխում էին այդ հրաշալի անտառների, այդ հսկայ լեռների վրա։ 

        Ինձ սթափեցրեց իմ յափշտակութիւնից իմ առաջնորդը. 

        — Գնա՛նք, արդէն ուշ է, ասաց նա։ — Ճանապարհը երկար է. շուտով տեղ չենք հասնի։ 

Հեքիաթ Բենիամին Նապաստակի


 Հայոց լեզուն

Հեքիաթ Բենիամին Նապաստակի
Թարգմանեաց Գրաբարի՝ Պիոն Հրեշտակացի

(DRAFT 4/24/2022)




Գրաբար:

Եղեւ յառաւաւտ միում նապաստակ մի փոքր որ նստէր ի վերայ ափի։
    Եւ ունկն դրեալ առ ի լսել զգնացից ձիակի։
    Գայ Տէր ՄաքԳրեգոր կառաւք իւրում. եւ նստէր առ նովաւ Տիկին ՄաքԳրեգոր զիւրեաւ զլխարկն վայելուչ։

English:

One morning a little rabbit sat on a bank.

He pricked his ears and listened to the trit-trot, trit-trot of a pony.

A gig was coming along the road; it was driven by Mr. McGregor, and beside him sat Mrs. McGregor in her best bonnet.




Hop, skip


Գրաբար:

Եւ իբրեւ անցին, փոքր Բենիամին նապաստակ խաղաց գնաց ի ճանապարհ՝ ոստոստելով ցատկռտելով, զի կոչէ ազգականսն իւր որք բնակէին յանտառսն յետոյ պարտիզի Տէր ՄաքԳրեգորի։

English:

As soon as they had passed, little Benjamin Bunny slid down into the road, and set off—with a hop, skip, and a jump—to call upon his relations, who lived in the wood at the back of Mr. McGregor's garden.




The Hole


Գրաբար.


Եւ անտառն լի էր որջովք. Իսկ բնակէին ի վայելչագոյն եւ աւազոտագոյն որջին մաւրաքոյրն Բենիամինի հանդերձ ազգականաւքն իւր՝ Ֆլոփսի, Մոփսի, Բամբակաձետ եւ Պետրոս։  

        Տիկին Նապաստակ էր ծեր եւ այրի. Շահս բերեր հիւսելով զձեռնոցք եւ զթաթպանք ի ճագարի բուրդէ (մի անգամ գնեցի ի շուկայէ)։ Վաճառէր եւ բանջարս եւ թէյ խնկունւոյ եւ ճագարածխախոտ (զոր կոչեմք՝ աբեղախոտ)։  


English:


That wood was full of rabbit holes; and in the neatest, sandiest hole of all lived Benjamin's aunt and his cousins—Flopsy, Mopsy, Cotton-tail, and Peter.  

        Old Mrs. Rabbit was a widow; she earned her living by knitting rabbit-wool mittens and muffatees (I once bought a pair at a bazaar). She also sold herbs, and rosemary tea, and rabbit-tobacco (which is what we call lavender).  



Ears


Գրաբար.


Փոքրիկ Բենիամին ո՛չ կամէր տեսանել զմաւրաքոյրն իւր։  

        Եւ եկն գնաց յետոյ նոճոյ եւ գրեթէ անկաւ գլորեցաւ ի վերայ մաւրաքեռորդւոյ իւրոյ Պետրոսի։


English:


Little Benjamin did not very much want to see his Aunt.   

        He came round the back of the fir-tree, and nearly tumbled upon the top of his Cousin Peter.



In a handkerchief


Գրաբար.


Պետրոս նստէր առանձին. Թուէր հիւանդոտ՝ եւ զգեցեալ էր թաշկինակս կարմիրս։


English:


Peter was sitting by himself. He looked poorly, and was dressed in a red cotton pocket-handkerchief.



The Whisper


Գրաբար.


Եւ շշնջէր ցնա Բենիամին. Ո՞վ ունիցի զհանդերձս իւր։

Պատասխանի ետ Պետրոս եւ ասէ. Խրտուիլակն ի պարտիզին Տէր ՄաքԳրեգորի։ Եւ սկսաւ Պետրոս պատմել թէ որպէս հալածեցաւ շուրջ զպարտիզաւ, կորուսելով զկաւշիկս եւ զհանդերձս իւր։

Բենիամին նստաւ առ ազգականի իւրում եւ բանիւք հաստատեաց թէ Տէր եւ Տիկին ՄաքԳրեգոր ելանէին ի տանէ նոցա կառաւք. Արդարեւ մինչեւ ցկատարումն աւուրն, զի տիկինն ունէր վայելչագոյն գլխարկն իւր։


English:


"Peter," said little Benjamin, in a whisper, "who has got your clothes?" 

Peter replied, "The scarecrow in Mr. McGregor's garden," and described how he had been chased about the garden, and had dropped his shoes and coat. 

Little Benjamin sat down beside his cousin and assured him that Mr. McGregor had gone out in a gig, and Mrs. McGregor also; and certainly for the day, because she was wearing her best bonnet.



Led away



Գրաբար. 


Պետրոս զանձրեւ արար յոյս։ 

Արդ՝ լսելի եղեւ ձայն ծեր Տիկին Նապաստակի յորջէ, ասելով. Բամբակաձե՜տ Բամբակաձե՜տ, բեր ինձ այլ անթեմ։

Ասէ Պետրոս գնամ թերեւս առողջանամ։


English:


Peter said he hoped that it would rain.

At this point old Mrs. Rabbit's voice was heard inside the rabbit hole, calling: "Cotton-tail! Cotton-tail! fetch some more camomile!"

Peter said he thought he might feel better if he went for a walk.





Looking Down on the Garden


Գրաբար. 


Չոգան ձեռն ի ձեռն ի վերայ պարսպի ի ստորին կողմ անտառի, ուստի ի վար հայեցան ի պարտիզի Տեառն ՄաքԳրեգորի։ Եւ տեսանէին զի կային անդ հանդերձն եւ կաւշիկքն Պետրոսի ի վերայ խրտուիլակի, յորոյ վերայ նստէր գլխարկն Տեառն ՄաքԳրեգորի։


English:


They went away hand in hand, and got upon the flat top of the wall at the bottom of the wood. From here they looked down into Mr. McGregor's garden. Peter's coat and shoes were plainly to be seen upon the scarecrow, topped with an old tam-o'-shanter of Mr. McGregor's.



Falling


Գրաբար. 


Ասէ փոքրիկ Բենիամինն. Մաշէ զհանդերձս նապաստակի սողալ ընդ դրամբ. Պարտ եւ արժան է մտանել իջանելով ի տանձենւոյ անտի։

Եւ անկաւ Պետրոս ի վերայ գլխոյ իւրոյ. այլ ո՛չ վիրաւորեցաւ, զի տերեւալից էր յատակն՝ եւ փափուկն յոյժ։

Նա եւ սերմանեալ էր հազարովք։


English:


Little Benjamin said: "It spoils people's clothing to squeeze under a gate; the proper way to get in is to climb down a pear-tree."

        Peter fell down head first; but it was of no consequence, as the bed below was newly raked and quite soft.

        It had been sown with lettuces.



Footmarks


Գրաբար. 


Իսկ արարին զշաւիղս անդ ի վերայ ամենայն յատակին. մանաւանդ փոքրիկ Բենիամին՝ որ զգեցեալ էր հողաթափս։


English:


They left a great many odd little footmarks all over the bed, especially little Benjamin, who was wearing clogs.




Tam


Գրաբար. 


Ասէ փոքրիկ Բենիամին` թէ նախ պարտ էր բերել զհանդերձս Պետրոսի, զի ի գործ արկանիցեն զթաշկինակն։

Եհան զնոսա ի խրտուիլակէն։ Բայց անձրեւ եղեւ ի գիշերի. Իսկ ջուրք էին ի կաւշիկսն եւ վերարկուն էր ինչ փոքրեալ։

Բենիամին զգեցաւ զգլխարկն, բայց մեծ էր ի վերայ նորա։


English:


Little Benjamin said that the first thing to be done was to get back Peter's clothes, in order that they might be able to use the pocket-handkerchief.

        They took them off the scarecrow. There had been rain during the night; there was water in the shoes, and the coast was somewhat shrunk.

        Benjamin tried on the tam-o'-shanter, but it was too big for him.



Filling the pockets


Գրաբար. 


Ապա կարծիս տայր լնուլ զթաշկինակն սոխովք որպէս նուէր ի մաւրաքեռն իւր։

Թուէր թէ Պետրոս ոչ զուարճանայրԶի նա անդադար լսէր բոմբիւնք։


English:


Then he suggested that they should fill the pocket-handkerchief with onions, as a little present for his Aunt.

        Peter did not seem to be enjoying himself; he kept hearing noises.



Munching lettuce


Գրաբար. 


Այլ Բենիամին լի էր մխիթարութեամբ, եւ եկեր զտերեւ հազարոյ։ Ասաց թէ՝ սովորութիւն է իմ գալ ի պարտէզ ընդ հաւր իմում քաղել հազար յընթրիս Կիրակնաւրեայ. եւ անուն հաւր նորա ծեր Տէր Բենիամին Նապաստակ։

Արդարեւ hազարս բարեհամ էին։


English:


Benjamin, on the contrary, was perfectly at home, and ate a lettuce leaf. He said that he was in the habit of coming to the garden with his father to get lettuces for their Sunday dinner. (The name of little Benjamin's paper was old Mr. Benjamin Bunny.)

        The lettuces were certainly very fine.



Dropping Onions


Գրաբար. 


Պետրոս ոչ ինչ եկեր. Եւ ասէր թէ՝ կամիմ երթալ ի տուն իմ։ Իսկ զկէսն զսոխիսն ընկէց ի գետին։


English:


Peter did not eat anything; he said he should like to go home. Presently he dropped half the onions.



He boldly led the way


Գրաբար. 


Փոքրիկ Բենիամին ասէր, թէ՝ ոչ էր հնար բարձրանալ ի տանձենւոյն բեռամբ բանջարաց։ Եւ տարաւ Պետրոսի յայնկոյս պարտիզին։ Գնացին ընդ շաւիիղս տախտակամած ընդ պարսպաւ արեւոտ՝ կարմիր աղիւսոյ։

Մուկքն նստան ի վերայ սեմոց դրանցն իւրեանց ճեղքելով զսերմանս կեռասոյ. Ակնարկի առնէին ի Պետրոս եւ Բենիամին Նապաստակաց աչաւք իւրեանց։


English:


Little Benjamin said that it was not possible to get back up the pear-tree with a load of vegetables. He led the way boldly towards the other end of the garden. They went along a little walk on planks, under a sunny, red brick wall. 

The mice sat on their doorsteps cracking cherry-stones; they winked at Peter Rabbit and little Benjamin Bunny.



Dropped Again

Գրաբար. 


Իսկ Պետրոս դարձեալ բաց եթող թաշկինակն։


English:


Presently Peter let the pocket-handkerchief go again.



Hearing Noises


Գրաբար. 


Գնացին ի մէջ անաւթս խեցեղէնս եւ տնկարանս եւ տակառակս։ Պետրոս լուաւ զձայն վատթարագոյն. եւ բացան աչք նորա որպէս զձուս։

Սակաւիկ ինչ յառաջ քան զազգական իւր գնայրեւ յանկարծակի զտեղի առ։


English:


They got amongst flower-pots, and frames, and tubs. Peter heard noises worse than ever; his eyes were as big as lolly-pops! 

He was a step or two in front of his cousin when he suddenly stopped.



Cat


Գրաբար. 


Իսկ զայս տեսին առ եզերբն. 

        Փոքրիկ Բենիամին հայեցաւ եւ իսկոյն թաքոյց զինքն հանդերձ Պետրոսով եւ սոխովք առ մեծ սակառաւ։


English:


This is what those little rabbits saw round that corner! 

        Little Benjamin took one look, and then, in half a minute less than no time, he hid himself and Peter and the onions underneath a large basket...



Cat Sniffing Basket


Գրաբար. 


Յարեաւ կատուն ձգտելով զինքն եւ եկն հոտոտեցաւ սակառն։

Թերեւս հաճոյ թուէր նմա հոտն սոխի։

Իսկ նստաւ ի վերայ սակառի։


English:


The cat got up and stretched herself, and came and sniffed at the basket. 

        Perhaps she liked the smell of onions! 

        Anyway, she sat down upon the top of the basket.



Cat on Basket



Գրաբար. 


Եւ նստաւ անդ զժամս հինգ։


English:


She sat there for five hours.



Գրաբար. 


Ոչ կարեմ նկարել ձեզ զպատկեր Պետրոսի եւ Բենաիմինի առ սակառաւ, զի էր մութնեւ հոտեալ ի տեղւոջէ անտի հոտ սոխի սոսկալի. վասն որոյ լացին Պետրոս նապաստակ եւ փոքրիկ Բենիամին։

Եւ ընդ արեւուն մտանել կատուն դեռ նստէր ի վերայ սակառի։


English:


I cannot draw you a picture of Peter and Benjamin underneath the basket, because it was quite dark, and because the smell of onions was fearful; it made Peter Rabbit and little Benjamin cry. 

        The sun got round behind the wood, and it was quite late in the afternoon; but still the cat sat upon the basket.



Benjamin


Գրաբար. 


Եւ եղեւ ոտնաձայն եւ անկաւ փշրանք կաւոյ յառաստաղէ։

Եւ իբրեւ հայեցաւ ի վեր ետես կատուն եթէ ծեր Տէր Բենիամին Նապաստակ սիգալով գնայր ի վերայ պարսպի ի  դարատափոյ։

Նա ծխէր ճագարածխախոտ ի ծխափայտէ եւ ունէր ցուպ փոքր ի ձեռին իւրում։

Եւ որոնէր զորդւոյն իւրոյ։


English:


At length there was a pitter-patter, pitter-patter, and some bits of mortar fell from the wall above. 

        The cat looked up and saw old Mr. Benjamin Bunny prancing along the top of the wall of the upper terrace. 

        He was smoking a pipe of rabbit-tobacco, and had a little switch in his hand. 

        He was looking for his son.



Benjamin Pounces


Գրաբար. 


Ծեր Տէր Նապաստակն ոչ ունէր խորհուրդ ի միտս վասն կատուոց։

Նա վազեաց՝ անց ընդ պարիսպս ըմբռնեալ յաղթահարեաց զկատուն, մինչեւ եհար զնա ի սակառէ անտի եւ փախուցանէր զնա ի ջերմանոց՝ պատառելով զմազ նորա ճանկով իւրով։

Զարմացաւ կատուն մեծ յոյժ, վասն որոյ ոչ վրէժ խնդրէր։


English:


Old Mr. Bunny had no opinion whatever of cats. 

        He took a tremendous jump off the top of the wall on to the top of the cat, and cuffed it off the basket, and kicked it into the greenhouse, scratching off a handful of fur. 

        The cat was too much surprised to scratch back.



By the Ears


Գրաբար. 


Եւ առաքելով ծեր Տէր Նապաստակն զկատուն ի ջերմանոց, փակեաց զդուրն եւ աղխեաց։

Եւ դարձաւ ի սակառ եւ եհան զորդին նորա յականջաց եւ զնա գանեաց ցուպովն։

Յետոյ եհան զքեռորդին նորա Պետրոս։


English:


When old Mr. Bunny had driven the cat into the greenhouse, he locked the door. 

        Then he came back to the basket and took out his son Benjamin by the ears, and whipped him with the little switch. 

        Then he took out his nephew Peter.



Marching


Գրաբար. 


Ապա եհան զթաշկինակն սոխովք եւ գնալով գնաց ի պարտիզէն անտի։


English:


Then he took out the handkerchief of onions, and marched out of the garden.



In the Garden


Գրաբար. 


Եւ յորժամ դարձաւ անդրէն Տէր ՄաքԳրեգորն յետ կէս ժամու՝ գտաւ ինչ ինչ դժուարիմաց։

Թուէր եթէ այր ոմն գնայր ընդ ամենայն պարտիզի ի հողաթափս. միայն թէ ոտնահետս էին փոքր յոյժ։

Նա եւ ոչ կարաց իմանալեթէ զիա՞րդ զկատուն կարաց փակել զինքն ի մէջ ջերմանոցն, աղխելով զդուրն յարտաքնում։


English:


When Mr. McGregor returned about half an hour later he observed several things which perplexed him. 

        It looked as though some person had been walking all over the garden in a pair of clogs—only the footmarks were too ridiculously little! 

        Also he could not understand how the cat could have managed to shut herself up inside the greenhouse, locking the door upon the outside.



Home Again


Գրաբար. 


Իսկ իբրեւ եհաս Պետրոս ի տանն իւրում մայրն շնորհեաց նորա, զի զուարթացաւ սիրտ նորա իբրեւ ետես թէ եգիտ Պետրոս զկաւշիկս եւ զվերարկուս։ Բամբակաձետ եւ Պետրոս ծալեցան զթաշկինակն եւ ծեր Տիկին Նապաստակն կախեաց զսոխսյառաստաղէն խոհանոցի հանդերձ բանջարանաւք եւ ճագարածխախոտաւք։


English:


When Peter got home his mother forgave him, because she was so glad to see that he had found his shoes and coat. Cotton-tail and Peter folded up the pocket-handkerchief, and old Mrs. Rabbit strung up the onions and hung them from the kitchen ceiling, with the bunches of herbs and the rabbit-tobacco.



ՎԱԽՃԱՆ


THE END



Thanks to Tom Samuelian and the good people of Krapar & Kini (with special thanks to Jesse Arlen & Matt Sarkissian) for helpful comments on an earlier draft.