Posts

The Vine (from the Fables of Mkhitar Gosh)


Որթն
յԱռակք Մխիթար Գոշի

Ի լինել որթոյն
որդեկոտոր որդեկոտոր - child-killing
ի գարնանային ժամանակի, եւ
յարտասուելնարտասուել - to shed tears
՝
եկին գալ - to come
տունկք ամենայն մխիթարել զնա, եկն ընդ նոսա եւ մորենի. եւ այն ինչ էր մխիթարութեան բան. Մի՛ լար, ասեն, դարձեալ
ծնանիսծնանել - to reproduce
որդիս։ Եւ նա ասէ. Ծնանիմ, եւ դարձեալ կոտորեն, եւ այդ զի՞նչ մխիթար է. այլ այս է մխիթար անձին, զի մնացեալն իմ որդիք՝ պտղաբեր լինին, եւ պատճառ ուրախութեան մարդկան. եւ այսիւ անձն մխիթարէր։ Իսկ մորենի ասէր. Եկի մխիթարել զքեզ, զի
ինեւես - I
զաչսդ սրբիցես։ Եւ նա ասէ. Շնորհ ունիմ.
տնկարգործին՝տնկագործ - horticulturalist
որ
խլէխլել - to root out
զքեզ յարմատոյ իմմէ։ Յայտնէ ապացոյցս, զի առ ժամանակ մի է մխիթարել մնացելովքս, զի մահկանացու է ազդ մարդկան. այլ այն իսկ է
տիրապէստիրապէս - supremely
մխիթարութիւն, զի ըստ հաճոյից տեառն իցեն մնացեալն ժառանգք։ Բայց
մորոսացմորոս - foolish
բան առաւել զայրացուցանէ՝ քան թէ մխիթարէ զսգաւորս նման մորենւոյն, զոր շնորհ ունի բնաւին ոչ տեսանել զանմիտ մխիթարիլսն։

Stars (from the Fables of Mkhitar Gosh)


Աստեղք
յԱռակք Մխիթար Գոշի

Ժողովեալ երբեմն
աստեղաց՝ աստղ - star
ասեն ի նոցանէ ծերագոյնքն. Մեք բազումք եմք՝ զիա՞րդ զտիւ եւ զգիշեր ոչ լուսաւորեմք նման արեգական եւ լուսնի։ Ասէ
ոմնոմն - someone
. Զի ոչ միաբանութեամբ վարիմք։ Եւ խոնարհեալ միաբանութեամբ նախ հերքել զարեգակն, եւ ի ծագեալ լուսնի՝ պարտեցան եւ ասեն. Այսպէս ի սմանէ
աղաւտացաքաղօտանալ - to dim
, զի՞նչ եւ յարեգական ծագելն
լիցուքլինեալ - to be, become
։ Եւ
զղջացեալզղջալ - to regret
զպարտութիւն խոստովանեցան։ Խրատէ առակս, թէպէտ եւ բազումք իցեն՝ եւ տկարք, հզաւրի յաղթել ոչ կարեն. իմաստութիւն է՝ այլ եւս տկարիւ ծփորձ առնուլ՝ եւ զղջանալ. որ եւ թողութեան է արժանաւոր։

The Fables of Mkhitar Gosh

Առակք Մխիթար Գոշի

The Fables of Mkhitar Gosh

Annotated Classical Armenian text and audiobook
with an English translation by Robert Bedrosian


1. Արարածքն [Creatures]
2. Երկինքն [The Sky]
3. Արեգակն [The Sun]
4. Լուսինն [The Moon]
5. Աստեղքն [The Stars]
6. Երկիրն [The Earth]
7. Տունկքն [The Plants]
8. Որթն [The Vine]
9. Մորենին [The Blackberry]
10. Նռնենի եւ թզենի [The Pomegranate and Fig]
11. Խնձորն եւ տանձն [The Apple and The Pear]
12. Թզենին [The Fig]

...

96. Կուղբն [The Beaver]
153. Մրջիւնն [The Ant]
170. Ծերքն [The Elders]

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 40


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


Խ.


Արդ՝ այսպէս առաջանայ յամենեսին Բանն Աստուծոյ, զի մարդ ճշմարիտ է եւ սքանչելի խորհրդական եւ Աստուած հզաւր՝ ի հասարակութիւն միաբանութեան զմարդն անդրէն վերստին կոչեցեալ Աստուծոյ, զի ի ձեռն առ նայն հասարակութեան մեք զկցորդութիւն անապականութեանն առցուք: Արդ՝ որ քարոզեալն լինի յաւրինացն ի ձեռն Մովսեսի եւ մարգարէիցն Աստուծոյ բարձրելոյ եւ ամենակալի Որդւոյ Հաւրն բոլորեցուն, յորմէ ամենայն ինչ, որ խաւսեցաւն ընդ Մովսեսի՝ սա եկն ի Հրէաստան սերմանեալ յԱստուծոյ ի ձեռն հոգւոյն սրբոյ. եւ ծնեալ ի կուսէն Մարիամայ յայնմանէ, որ ի զաւակէն Դաւթի եւ Արրահամու՝ Յիսուս աւծեալն Աստուծոյ, ցուցանելով զինքն գոլ զյառաջ քարոզեալն ի ձեռն մարգարէիցն։


XL.


Thus the Word of God precedes all (Colossians 1:18), for He is true man, and Wonderful Counselor and Mighty God (Isaiah 9:6), calling man back to a fellowship of union with God, that by fellowship with Him we may partake of incorruption. Now He who was proclaimed by the law given unto Moses and by the Prophets of the Most High and Almighty God, the Son of the Father of all, from whom are all things, and who spoke with Moses—He came into Judea, sowed by God through the Holy Spirit. Born of the Virgin Mary, who descended from David and Abraham, was Jesus, the anointed of God, showing Himself to be the One who was proclaimed beforehand by the prophets.

Հպարտ մարդու նկարագիր

Հպարտ մարդու նկարագիր

ի Բազմավէպէ 

(1848) 

Հպարտութիւն ըսելով հոս չենք իմանար եօթը մահուչափ մեղքերուն մէկը՝ որ ուղղակի Աստուծոյ դէմ է, այն մեղքն որ հրեշտակները սատանայ ըրաւ, ու մարդս սատանայի արբանեակ կ’ընէ. անիկա ինքիրեն յայտնի է ի՛նչ գէշ ախտ ըլլալը։ Այլ կ’իմանանք հոս այն անկարգ անձնասիրութիւնը՝ որ ուրիշներէն աւելի իրաւոնք մը իրեն կը սեփականէ, իբր թէ անոնցմէ վեր արարած մը ըլլար, ու իր պատիւը անկարգ կերպով կը փնտռէ։ Աս ախտս ատելի կ’ընէ զմարդ՝ ուրիշներուն անձնասիրութեանը դպչելով. ծիծաղելի ալ կ’ընէ՝ ցուցնելով իր քիչ խելք ունենալը։ 

    Ենթադրենք մէկ հպարտ մարդ մը, որ կատարելութենէ զուրկ ալ չըլլայ. անկէ ատելի ու ծիծաղելի ի՞նչ կրնայ ըլլալ։ Թէ որ ընկերութեան մէջ մտնէ, եսով կը սկսի խօսքը՝ եսով կը լմնցնէ. ես աղէկը գիտեմ, իմ ըսածս է, ինծի հարցուր, իս դեռ չես ճանչցեր, ինծմէ աղէկ չգիտնաս. վերջապէս եսին ամէն հոլովները սերտ կ’ըլլաս իր խօսքերէն։ Ի՛նչ կատարելութեան վրայ խօսք ըլլայ, զինքը օրինակ կը բերէ. ի՛նչ պակասութեան վրայ խօսք ըլլայ, ինքը զինքը դուրս կը հանէ, փա՜ռք Աստուծոյ որ ես ատ պակասութիւնը չունիմ կ’ըսէ։ Ուրիշ ախտերը սովորաբար ախտերու հետ կ’ընկերանան, իսկ հպարտութիւնը առաքինութեանց հետ ալ կ’ընկերանայ, ու անոնց շնորհքը կը տանի. լեցուն երես մը իր շնորհքը ունի, բայց ուռածը տգեղ է. հպարտութիւնը առաքինութիւններուն ուռեցքն է՝ որ կը տգեղացնէ զանոնք։ Իսկ հպարտ մը թէ որ կատարելութիւն մըն ալ չունի, ուռեցուցած տիկ մը կը նմանի, որ օդը պարպելուդ պէս՝ կաշիի կտոր կը մնայ։ 

    Իր ցեղին վրայ կը պարծի, որ առաքինութիւն մը չէ՝ այլ առաքինի ըլլալու պարտք. անանկ որ՝ եթէ ցեղին համեմատ առաքինութիւն չունենայ, իր ցեղին ազնուականութիւնը իր վրայ կը դադրի. բայց ինքը կը խնդայ հասարակ ցեղէ եղողներուն վրայ, որ շատ անգամ քան զինքը աւելի արժանաւորութիւն ունին։ Իր հարստութեանը վրայ կը հպարատանայ, որ մտաց կատարելութիւններուն ու առաքինութեանց հետ եւ ոչ կրնայ բաղդատուիլ. չգիտեր որ առաքինութիւն չունեցող հարուստը՝ ոսկի բեռնաւորած գրաստի մը հետ հաւասար է։ Իր իշխանութեանը վրայ կը հպարտանայ, ամէն զուրցածը պատգամի տեղ կ’ուզէ որ առնես. պատճառը հարցնել չըլլար, պատճառը իմ հրամայելս է կ’ըսէ։ Շնորհք մը ընելու համար հազար աղաչանք կ’ուզէ, թէ որ ոտքը չիյնաս՝ խնդիրքդ չլսեր. կարծես որ ականջը ոտքին վրայ է։ Իշխանութեան հասնելուն պէս՝ վարի աստիճանի բարեկամները բարեւելը ամօթ կը սեպէ, չճանչնալ կը ցուցնէ զիրենք. բարձր տեղ մը ելլողի պէս՝ վարը կեցողները պզտիկ կ’երեւնան աչքին. չմտածեր որ վարը կեցողներուն ալ ինքը պզտիկ կ’երեւնայ։ Մէկու մը չհաւնիր, թէ որ քիչ մըն ալ հաւնի՝ իր կարծեացը յարմար խօսելու համար է. իր կարծիքը կը սեպէ կանոն ուրիշներուն խելքը չափելու. ո՛վ որ իր կարծեացը դէմ մտածէ կամ խօսի, որչափ ալ իրաւունք ունենայ՝ անխելք է իր առջին. վերջապէս իր խելքին միայն կը հաւնի, ու Աստուծոյ փառք կու տայ ան բանին համար՝ որ չունի։ Յանկարծ մէկ ուրիշը իր չմտածածը զուրցէ, մտքէս անցաւ՝ բայց չզուրցեցի կ’ըսէ. միշտ անանկ կը հանդիպի որ խելացի խորհուրդները ու խօսքերը ուրիշը իր բերնէն կ’առնէ։ Թէ որ գովելի բան մըն ալ տեսնէ, ես ալ կրնայի ընել՝ բայց չըրի կ’ըսէ. կամ թէ որ շատ խոնարհութիւն ընել ուզէ, ես ըլլայի՝ սա ալ սանկ կ’ընէի կ’ըսէ։ Իսկ իր ըրածին վրայ գովեստէն ի զատ ուրիշ բան չուզեր լսել. Պակսութիւն մը չես կրնար գտնել իր բաներուն մէջ. մտածածը, խօսածը, գրածը, բոլորն ալ ամենակատար են. թէպէտ բերնով կ’ըսէ որ մարդկային բաները առանց պակսութեան չեն կրնար ըլլալ, բայց մտքէն իրենները կը բացառոցէ՝ դուրս կը հանէ։ 

    Հպարտ մարդը չեմ գիտեր ի՛նչ կերպ մըն ալ ունի՝ որ երեսէն ալ շարժմունքէն ալ կը ճանչցուի. Ընքուիները միշտ իրենց տեղեն վեր կը կենան, կարծես որ ուրիշի վրայ անուշ նայիլը՝ իրեն նուաստութիւն մը կը սեպէ։ Քալելու ատեն անանկ ասդիս անդին նայուածք մը, անանկ ոտք առնել մը ունի, որ կարծես թէ պզտիկ լեռները ինքը ստեղծեր է։ Իսկ թէ որ յանկարծ հպարտութեան վրայ խօսք մը բանաս առջին, քարոզ մը կու տայ հպարտներուն դէմ՝ որ կարծես թէ խոնարհութեան ետքը ծայրը հասեր է։ Պատճառը ան է որ աղէկ կը ճանչնայ իր նմանը. չէ թէ իր արուեստէն ըլլալուն համար, հապա ինքն որ կ’ուզէ ամենէն վեր ըլլալ՝ տեսնելով որ ուրիշը իր տեղը կ’ուզէ առնել, դժուարը կու գայ։ Խենթանոցի մը մէջ անվնաս խենթերուն մէկը օր մը օտարական քալեցնելու ատեն՝ կը տանի մէկ խենթի մը քով ալ, ու կ’ըսէ. Աս խեղճն ալ ուրիշ խենթութիւն չունի, մինակ միտքը դրեր է որ Հայրն երկնաւոր ինքն է. չգիտէ խենթը որ ես եմ։ Հպարտ մարդը՝ որ զինքը ամենէն վեր կը դնէ, ասկէց քիչ պակաս ծիծաղելի կ’ընէ զինքը։ Թէ որ ամէն մարդ ատ իրաւունքը ունենար՝ զինքը ուրիշներէն վեր դնելու, ի՞նչ հակասութիւն չէր հետեւէր։ Ամէն մարդ կ’ուզէր իր խելքովը ուրիշները կառավարել, ու միաբանութիւն չէր մնար. ինչպէս շատ անգամ ազգի մը կամ ընկերութեան մը անմիաբանութիւնը ասկէ առաջ կու գայ։

The Goat and The Wolf (Western Armenian)




Արեւմտահայերէն ընթերցարան


Այծն ու Գայլը
(The Goat and The Wolf)

Կար, չկարԿար, չկար - Once upon a time
, երկայնամօրուք այծիկ մը կար։ Աս այծը անտառին մէջ իրեն համար
խուղ խուղ - cottage
մը շինեց. մէջը
ուլիկներ՝ ուլիկ - kid (young goat)
այսինքն ձագեր բերաւ. անոնց առաւօտ ու իրիկուն կաթ կու տար, ու ցերեկը կելլէր կերթար
արօտ արածելու արօտ արածել - to graze on pastures
։ Բայց տունէն ելած ժամանակը կապսպրէր ուլիկներուն որ ներսը խելօք կենան, դուռը ամուր փակ պահեն, իրմէ զատ ո՛վ ալ գայ՝ դուռը զարնէ, չբանան։ Իրիկուն մը այծը տուն կը վերադառնայ,
կոտոշներովըկոտոշ - horn
կը զարնէ դրան ու այսպէս կը կանչէ.

Ուլիկներս, ձագուկներս,
Իմ աչքի լուսիկներս,
Բացէք դուռը, շուտ ըրէք,
Ձեր մայրիկը ներս առէք,
Ձեր մայրիկը եկեր է,
Ձեզի կաթիկ բերեր է.
Կանանչ արօտ արածեր է,
Պաղուկ ջրեր խմեր է,
Ահա կաթը կը վազէ,
Մինչեւ
կոճին կոճ - ankle
հասեր է,
Կոճէն կիջնայ
կճղակին կճղակ - hoof
,
Թաց գետինը կը
ծծէծծել - to absorb
։

Ուլերը ճանչցան իրենց մօրը ձայնը, գացին դուռը բացին. այծը կաթ տուաւ անոնց, յետոյ նորէն ելաւ գնաց արածելու։

Գայլին մէկը մօտիկ տեղ պահուըտած է եղեր. կը լսէ ըսածները. ան արօտի երթալուն պէս՝ կը մօտենայ խուղին դրանն ու
խռպոտխռպոտ - raspy
ձայնովը կըսէ.

Ձագուկներս, մանուկներս,
Բացէք դուռը՝ հոգուկներս,
Ձեր մայրիկը ահա եկաւ,
Ձեզի անուշ կաթիկ բերաւ…

Ուլերը մտիկ կընեն, կը նային որ իրենց մօրը ձայնը չէ. Լսեցինք, լսեցինք, կը պատասխնեն ներսէն. այդ մեր մօրը ձայնը չէ. ու չեն բանար դուռը։ Գայլը
խաղք եղած՝խաղք եղած - ridiculed
կը դառնայ կերթայ իրեն տեղը։

Երբոր մայրը տուն կու գայ, ուլերը կը պատմեն եղածը. այծը շատ կ’ուրախանայ ու կըսէ. Ապրի՛ք մնաք՝ զաւակներս. շատ լաւ ըրիք որ դուռը չբացիք. Ան գայլ ըսուած գազանն էր. Անոր միտքը ձեզի կաթ խմցնել չէր, ձեզ ողջ ողջ ուտել էր։

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 39


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԹ.


Արդ՝ եթէ ոչ ծնաւ, եւ ոչ մեռաւ. եւ եթէ ոչ մեռաւ, եւ ոչ յարեաւ ի մեռելոց. եւ եթէ ոչ յարեաւ ի մեռելոց, ոչ է յաղթեալ մահու, եւ ոչ խափանեալ թագաւորութիւն նորա, եւ եթէ մահ ոչ յաղթեալ, զիա՞րդ մեք ի վեր ելցուք ի կեանս՝ ի սկզբանէքս ընդ մահուամբ անկեալք։ Արդ՝ որ արտաքս հանեն զփրկութիւն ի մարդոյն եւ ոչ հաւատան Աստուծոյ, եթէ յարուսցէ զնոսա ի մեռելոց, նոքա եւ զծնունդն Տեառն մեր անգոսնեն, զոր վասն մերն կրեաց, Բանն Աստուծոյ մարմին լինել, զի մարմնոյն յարութիւն ցուցցէ, եւ յամենեսեան յառաջասցի յերկինս, զի նախածին անդրանիկ խորհրդոյն Հաւր բան կատարեալ զամենայն ինչ նաւաստելով եւ աւրէնադրելով ինքն ի վերայ երկրի. զի անդրանիկ էր կուսին, արդար, մարդ սուրբ, աստուածապաշտ, բարի, հաճոյ Աստուծոյ, կատարեալ ամենայնիւ, ապրեցուցանելով զամենեսին, որք զհետ երթան նորա, ի դժոխոց. զի անդրանիկ մեռելոց ինքն, եւ նախապետ առաջնորդ կենացն Աստուծոյ։ 


XXXVIII.


Now if He was not born, then He did not die; if He did not die, then He did not rise from the dead; and if He did not rise from the dead, then He did not conquer death and destroy its kingdom. And if He did not conquer death, how can we, who from the beginning have fallen by death ascend to life? Now those who remove the salvation of man and do not believe that God will raise them from the dead also scorn the birth of our Lord, which He, the Word of God in the flesh, bore for us, to show the resurrection of the body, preceding all in the heavens as the first-born of the mystery of the Father, the Word fulfilled, navigating and legislating all things on earth. For He was the first-born of the Virgin, a just and holy man, devout, good, God-pleasing, perfect in all ways, delivering all those who follow him from hell; for He is the first-born from the dead, and the patriarch and conductor of divine life.



Ագահ մարդու նկարագիր

 Ագահ մարդու նկարագիր

ի Բազմավէպէ

(1848)

Ագահութիւնը ստակի վրայ չափէն աւելի վարկում ունենալէն առաջ կու գայ. ուստի ագահը ստակի համար ամէն նեղութիւն յանձն կառնու, ստակի համար իր պատիւն ալ կը ծախէ։ Ասկէ կը հետեւի որ ստակը դիզելու համար միայն կը վաստակի, չէ թէ իր կարօտութիւնը լեցնելու. զինքը ու ընտանիքը կը զրկէ ստակին վայելմունքէն՝ ինչպէս թէ ստակ չունենար։ Ստակը աւելի պատուական կը սեպէ քան զիրեն առողջութիւնը. սէրը՝ հոգը՝ ջանքը ամէն բանը ստակը շատցնելու ու պահելու վրայ է։

            Ամենեւին ալ փոյթը չէ իր ագահութիւնը ծածկելու. վտանգ չկայ որ խաբուիս ու զինքը չճանչնաս։ Հպարտը չուզեր որ հպարտ երեւնայ, նախանձոտը իր նախանձը ծածուկ կընէ, նմանապէս ամէն ախտի տէր կուզէ որ իր ախտը ծածկէ. Միայն ագահն է որ իր ամէն գործքովը զինքը ամենուն կը յայտնէ ու ինքիրեն միայն անյայտ կը մնայ. կարծես որ ճակտին վրայ գրած է իր ագահութիւնը, որ ամէնքը կը կարդան իրմէ ի զատ։ Ուրիշ ախտերը սովորաբար ուժէ կիյնան մարդուս հասակին հետ, ագահութիւնը աւելի ուժ կառնէ ու կը սաստկանայ. որչափ որ մահը մօտենայ, ու ստակի կարօտութեան ժամանակը քիչ մնայ, այնչափ աւելի կը ջանայ ագահը իր պատրաստութիւնն ընել՝ երեւակայեալ ապագայի մը համար. որչափ որ մօտենայ ատենը իր ունեցածը կորսնցնելու, այնչափ աւելի ջանքով կը պահպանէ զայն. որչափ որ ճամբուն ետքերը կը մօտենայ, այնչափ ճամբու պաշարը աւելցնելու կը ջանայ։ Ասանկով տարիները ագահին բաղձանքը կաւելցնեն. հիւանդութիւնն ու դժբաղդութիւնը որ ուրիշ ախտերու դեղ կըլլան՝ աս ախտս աւելի կը տածեն ու կը գրգռեն։ Ինչ կարօտութիւն ունենայ՝ անկէց աւելիին կը պահէ ունեցածը. կը պահէ պահելու համար միայն, ու նոյն բանն էր թէ ուրիշին ստակը պահէր, կամ թէ պահածը ստակ չըլլար՝ ոստրէի կտորուանք ըլլային։

            Պժգալի բան մըն է ագահին առուտուր ընելը տեսնել. բան մը պիտի գնէ, կը մտնէ խանութ մը, վար առնել կու տայ ամէն բան, ուզածը չկրնար գտնել. յայտնի կընէ որ կամ ձրի բան կը փնտռէ, կամ ոչինչ գնով։ Վերջապէս ամենէն անշահը կընտրէ, որովհետեւ անոր գինը իրեն ձեռք կու տայ. ուստի առած բանին շահն ալ չտեսներ, ու կը ստուգի իր վրան առակը որ կըսէ՝թէ Ագահին ու առատին ծախքը մէկ է, ագահինը մէյմըն ալ աւելի։ Պտուղներուն փտտածները կը գնէ՝ քիչ վճարելու համար, ուստի կէսը հարկ կըլլայ նետել, ու նոյն գինը կու գայ, կամ աւելի սուղ։ Գնածն ալ սեղանին վրայ համրանքով դնել կու տայ, անանկ որ վերջի առնողին ամչնալը կու գայ՝ պնակը պարապ տեսնելով։ Ստակ ետ առնելու ատեն փայլունները չմաշածները կընտրէ, տալու ատենն ալ սխմելով կը համրէ որ չըլլայ թէ երկու հատ ըլլայ ու մէկ հատի տեղ տայ։ Թէ որ սխալմամբ կէս ստակ աւելի տուած ըլլայ, տասը օրէն ետքը միտքը գայ, կելլէ կերթայ ետ կուզէ։ Ուրիշը զինքը սեղանի հրաւիրելու ըլլայ՝ կը վախնայ որ չըլլայ թէ հանգանակելու համար կը հրաւիրէ. շատ անգամ ալ յանձն չառնուր երթալ, որ չըլլայ թէ ինքն ալ պարտական ըլլայ փոխարէն սեղան ընելու։ Բան մը շինել կու տայ, որչափ ալ աղէկ շինած ըլլայ՝ վար կը զարնէ որ գինէն կարենայ կտրել. դէմքը քաշել կու տայ, վարպետ նկարիչը նսնման կը հանէ. վճարելու ատեն եկածին պէս՝ ամենեւին ինծի չնմանիր կըսէ։

            Կարգուելու վրայ խօսք մը ըլլայ, դժուար բան է տղոց բերան հաց թխել կըսէ. զաւակներ ունենայ, ո՛րդիք՝ ետքը ստակի կարօտութիւն կունենաք ըսելով՝ ներկայ կարօտութիւննին չհոգար. Ձեռուընիդ արուեստ պէտք է ըսելով՝ զիրենք ուսմանէ կրթութենէ կը զրկէ. ստակին յարգը գիտցէք ըսելով՝ իր յարգը անոնց առջին կը կորսնցնէ։ Հագուստ ունի, չհագնիր որ չմաշին, աղտոտ ու կարկտած հագուստով կը քալէ։ Դուռը զարնուելու որ ըլլայ, չըլլայ թէ աղքատ ըլլայ կըսէ, ու խաբեբաներու եւ ծոյլերու վրայ երկայն քարոզ մը կու տայ՝ ցուցնելով որ բոլոր աղքատները խաբէութեան ու ծուլութեան համար կը մուրան։

            Հիւանդանալու ալ ըլլայ՝ բժիշկ չկանչեր որ ստակ չվճարէ։ Անուանի ագահի մը վրայ կը պատմուի ալ թէ վտանգաւոր հիւանդութեան մէջ հաշիւ ըրաւ որ բժիշկ կանչելու ըլլայ նէ ո՛րչափ բան պիտի վճարէ, մեռնելու ըլլայ՝ ո՛րչափ. տեսաւ որ աւելի շահաւոր էր թաղման ծախքը, վերմակը գլուխը քաշեց, ծածկէ՝ թող սատակիմ ըսելով։

            Ագահին մէկը գիշերը երազ տեսեր է որ ծախք կընէ եղեր, սրտին ցաւէն երկրորդ օրը ինքզինքը կախեր է. ուրիշ ագահ մըն ալ ինքզինքը կախելու միտքը փոխեր է՝ տեսնելով որ չուանին համար շատ ստակ կուզեն։

            Վերջապէս աս ախտը մարդս բնութենէ դուրս կը հանէ ու կը վայրենացնէ. թէ իրեն եւ թէ իր ընտանեաց հանգստութիւնը կը կորսնցնէ։ Խելքէ մտքէ վեր բան է ագահին ունեցած հոգն ու վախը իր ընչիցը վրայ. աշտարակի մը ու բերդի մը պահապան ոչ անկէց աւելի հոգ ոչ անկեց աւելի վախ կը կրէ։ Գիշեր ատեն յանկարծ արթննայ, ծառան ալ կարթնցնէ թէ դռները գո՞ց են արդեօք. գոց են ալ ըսես, ինքը նորէն կերթայ նայելու որ կղպա՞ծ են թէ չէ։ Տէր չէ ունեցածին, այլ գերի. իրեն համար չպահեր իր ունեցածը, այլ ժառանգները ուրախացնելու համար, որ շատ անգամ կը մսխեն իր այնչափ հոգով ժողված հարստութիւնը։ Ոսկեհանքի մէջ աշխատողներէն տարբերութիւն չունի. ինչպէս անոնց հոգին կելլէ՝ ուրիշներուն համար ոսկի փորելու ու հանելու, ասանկ ալ ագահը կաշխատի կը քրտնի՝ գիշերը քուն չունի, իրեն ժառանգներուն հարստութիւն պատրաստելու համար։ Ոսկի բեռնաւորած գրաստ կը նմանի, ինք իր խոտէն ու գարիէն աւելի բան մը չուտեր։ Աս ի՞նչ մեծ թշուառութիւն է. թէ որ ագահը իր կամօքը յանձ չառնէր աս պատիժը՝ ասկէց ծանր պատիջ չէր կրնար ըլլալ իրեն։



«Ագահին խաբուիլը աս է որ ոսկին ու արծաթը բարիք կը սեպէ. չհասկնար որ անոնք բարեաց հասնելու միջոցներ են։» --Լառաշֆուքոյ

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 38


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԸ.


Արդ՝ բազմագութ էր Հայրն Աստուած. առաքեաց զարուեստագէտ բանն, որ եկեալ յապրեցուցանել զմեզ, ի նոյն վայրս մեզ եւ ի նոյն տեղիս եղեւ, յորս մեքն լինելով կորուսաք զկեանս, լուծանելով զարգելանացն կապանս. եւ երեւեցաւ լոյսն նորա եւ աներեւութացոյց զխաւարն զարգելանին, եւ սրբեաց մեր զծնունդն եւ խափանեաց զմահն զնոյն ինքն զկապանսն, որով ըմբռնեալն էաք, լուծեալ։ Եւ զյարութիւնն եցոյց, ինքն անդրանիկ մեռելոց եղեալ, եւ յինքեան յարուցեալ զկործանեալ զմարդն, հանելով ի վեր ի գեր ի վերայսն երկնի՝ յաջմէ փառաց Հաւրն։ Որպէս Աստուած ի ձեռն մարգարէին խոստացաւ ասելով. «Եւ յարուցից զխորանն Դաւթի զկործանեալն», այսինքն է զմարմինն զ՚ի Դաւթայն. եւ զայս ճշմարտապէս կատարեաց Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս, զմեր զփրկութիւնս շքակոխելով, զի զմեզ ճշմարտապէս յարուսցէ, ապրեցուցեալ Հաւրն։ Եւ եթէ ոք զ՚ի կուսէ ծնունդն նորա ոչ ընդունիցի, զիարդ զ՚ի մեռելոց յարութիւնն նորա ընկալցի. քանզի ոչինչ զարմանալի է եւ ոչ հրաշալի եւ ոչ տարակարծ. զի եթէ ոչն ծնեալ յարեաւ ի մեռելոց, այլ եւ ոչ յարութիւն զնորա անծին եղելոյն ասել կարեմք. քանզի անծնանելին եւ անմահն եւ ոչն անկեալ ընդ ծննդով, եւ ոչ ընդ մահուամբ անկցի. քանզի որ զսկիզբն մարդու ոչ էառ՝ զիարդ կարէր ընդունել զվախճանն նորա:


XXXVIII.


But God the Father was merciful; He sent the masterly Word, who, coming to save us, came to the same situation and place where we had lost life, and broke us out of imprisonment—His light appeared, extinguished the darkness of the prison, sanctified our birth and abolished death— dissolving the same bonds with which we were held captive. He demonstrated resurrection, Himself becoming the first-born from the dead, and Himself raising up man, who had fallen, to the highest of the heavens, to the right-hand of the glory of the Father. And it came to be as God had promised through the prophet, when he said: “I will raise up the fallen tabernacle of David” (Amos 9:11); that is, the flesh that descended from David. Our Lord Jesus Christ truly accomplished this, (շքակողելով?) our salvation, that he might truly raise us up, in deliverance to the Father. And if one does not accept His birth from a virgin, how shall he receive His resurrection from the dead? For it would neither be astonishing nor miraculous nor unexpected if he had risen from the dead as an unborn, for we cannot even speak of the resurrection of the unborn, who are immortal, as those who have not undergone birth cannot undergo death. For how could He who did not receive the beginning of man admit death?



Բարեգործութիւն

Բարեգործութիւն

ի Բազմավէպէ

(1848)

Մարդուն մէկը պարկ մը ալիւր ձիուն վրայ բեռցուցած՝ ինքն ալ վրան նստած՝ ջաղացքէն տուն կը դառնայ եղեր։ Փողոցի մը գլուխ կը հասնի չի հասնիր՝ իր դրացիներէն մէկը ասոր վրան կը վազէ, եւ հաստ գաւազանը վրան վերցնելով, «Կա՛մ ալիւրդ կու տաս, կամ հիմա քեզ կը մեռցնեմ» կ'ըսէ։ Ձիաւորը մէկէն ի մէկ վար կը ցատքէ՝ մարդուն վզէն բռնելն ու գետինը զարնելը մէկ ընելով, «Տեսնենք, կ'ըսէ, ո՛վ զո՛վ կը մեռցնէ։» — «Կամ մեռցուր, կամ ալիւրդ տուր, կ'ըսէ մարդը. վասն զի ես ալ, տղաքս ալ, կինս ալ, անօթի պիտի մեռնինք»։ Մարդը զարմանք ցուցնելով, «Ի՞նչ. անօթութենէ պիտի մեռնի՞ք, կ'ըսէ. ատ ուրիշ բան է. բայց ես չեմ ուզեր որ աւազակ ըլլաք, ա՛ռ աս ալիւրը քեզի ըլլայ» ըսելով, պարկը անոր կռնակը կու տայ կը ճամբէ։ Ան միջոցին ձին իր բեռէն թեթեւցած՝ շիտակ վազեր տիրոջը տունը գացեր է։ Տանտիկինը աս ձին առանց երկանը՝ առանց ալիւրի տեսածին պէս՝ աղաղակ մը կը վերցնէ տանը մէջն ու դէպ ի ջաղացքը վազելու ատենը՝ էրիկը դիմացը կ'ելլէ, գլխէն անցածը կը պատմէ։ Բարեսիրտ կինը աս լսելուն պէս՝ կը վազէ իր մառանը՝ քանի մը հաց կ'առնէ՝ գոգնոցին մէջ կը պլլէ, «Ան խեղճերը ատանկ անօթի են՝ ինչպէս պիտի համբերեն որ խմորը հասնի ու եփի որ ուտեն» կ'ըսէ երկանն, ու կ'երթայ շիտակ դրացիին տունը կը մտնէ։ Տնեցիք զինքը տեսածնուն պէս ահու դողի մէկ կ'իյնան. բայց երբոր հացը կը տեսնեն՝ աշխարհք իրենցը կ'ըլլայ, վասն զի ան խեղճ տղաքը ալիւրին գլուխը անցեր ափով կ'ուտեն եղեր։ Աս սքանչելի բարեգործութեան պտուղը ան կ'ըլլայ որ մարդը իրեն գործք մը կը գտնէ, կ'աշխատի, իր տղաքն ալ բարի կրթութեամբ կը մեծցնէ. որ թէ որ անգութ կամ անխոհեմ մարդու մը հանդիպած ըլլար, ինքը կը կախուէր, տղաքն ալ կը փճանային։


«Բարեգործութիւնը իր յարգը կը կորսնցնէ թէ որ ըրած բարիդ ամենուն իմացնելու ետեւէ ըլլաս. կ'ուզե՞ս որ ուրիշները չմոռնան. նայէ որ ամենէն առաջ դու մոռնաս։»


Նախանձոտ մարդու նկարագիր

Նախանձոտ մարդու նկարագիր

 

ի Բազմավէպէ

 

(1848)

 

Նախանձը տրտմութիւն մըն է ուրիշի բարւոյն վրայ, ատելութիւն մը ուրիշի յաջողութեանը դէմ։ Հաւասար ատիճանի մէջ աւելի կըլլայ. վասն զի մարդս իրմէ խիստ վար կամ խիստ վեր եղողին վրայ հասարակօրէն չնախանձիր. Ուստի Բրուտը բրտին կը նախանձի կըսէ առակը։ Ոչ մարդս հրեշտակներուն կատարելութեանցը, եւ ոչ գեղացի մը թագաւորին մեծութեանցը կը նախանձի. այլ ինչպէս բոց մը իր մօտերը միայն կայրէ, ասանկ ալ նախանձը իր հաւասարներուն վրայ կը պտտի, անոնց առաջ երթալը իրեն ետ մնալ կը սեպէ, անոնց փառքի մը հասնիլը՝ իրեն անարգութիւն. Մէկը պարգեւ մը առնէ, կարծես որ իր ձեռքէն կը յափշտակէ. մէկը սիրելի ըլլայ, կարծես որ ինքը ատելի կըլլայ, մէկը հարստանայ՝ կարծես որ ինքը կաղքատանայ. վերջապէս ուրիշ մարդիկ իրենց ու իրենց սիրելեացը թշուառութեամբը կը տանջուին, իսկ նախանձոտը՝ ուրիշի բարիքովը։ 

            Ամէն կիրք պատճառանք մը կրնայ ունենալ ներելի ըլլալու. իսկ նախանձը ամենեւին պատճառ մը չունի, բոլորվին սրտի չարութենէն առաջ կու գայ. ինչո՞ւ ուրիշը անուն պիտի ունենայ, ինչո՞ւ ուրիշը հարուստ պիտի ըլլայ, ինչո՞ւ ուրիշին բանը յաջող պիտի երթայ ըսելով՝ ինքը զինքը կուտէ, ինքն իր կրքին էշ նահատակը կըլլայ. ուրիշէ բան մը չկրած՝ կը տանջուի, ուրիշի բարիքը՝ իրեն լեղի թոյն կըլլայ. անանկ որ ուրիշին ձեռքով բարիք մը ըլլալն ալ չուզէր, իր ազգին փառաւորուիլն ալ տեսնէ ուրիշի ձեռքովը՝ ուսկից ինքն ալ կը փառաւորուի, յանձն կառնու ազգին վնասը՝ որպէս զի ուրիշին ձեռքովը չըլլայ եղած բարիքը. Գրեթէ արեւուն ծագիլը չուզէր, թէ եւ իրեն ալ հարկաւոր է անոր լոյսը։ Իր ազգն ալ կը կործանէ՝ թէ որ հարկ ըլլայ՝ ուրիշը իրմէ վեր չտեսնելու համար։ Սաւուղ [Saul] թէ որ Դաւթի չնախանձէր, Փղշտացիք [Philistines] չէին յաղթեր, ինքն ալ չէր սպաննուեր։

            Նախանձոտին կիրքը անանկ անարգ կիրք մըն է, որ ինքն ալ ճանչնալով կը ջանայ ծածկելու. վասն զի ուրիշի կատարելութեանցը վրայ նախանձիլը՝ խոստովանիլ մըն է որ ինքն ան կատարելութիւնները չունի. անանկ որ կատարելութիւն մը կամ արդիւնք մը ունենալը՝ նախանձոտին աչքին յանցանք մը կերեւնայ. ո՛վ որ կը փայլի՝ ատելի կըլլայ իրեն։ Թէ որ կուզես նախանձոտին հաճոյ ըլլալ՝ պէտք է որ ամէն կատարելութիւններէ հրաժարիս. վասն զի իրմէ պակասաւորները միայն կը սիրէ, ու զանոնք կը գովէ։ Ասանկով նախանձոտին ախորժած աշխարհքը՝ նոր տեսակ աշխարհք մը կըլլայ. մարդիկ երթալով կատարելութիւննին աւելցնելու տեղը՝ պէտք կըլլայ որ պակսեցնեն, որպէս զի իրենց առջին եղած մարդկանց հաճոյ ըլլան։

            Ամէն մարդկային չարութիւններէն կրնաս խալըսիլ. նախանձին ձեռքէն խալըսլիը շատ դժուար բան է. ըսել է որ կամ թշուառ ու անպէտ մարդ մը պիտոր ըլլաս, կամ պիտանութիւնդ ու յաջողութիւններդ ծածուկ պիտի պահես։ Արդիւնք մը կամ պարծանք մը ունենալուդ պէս, նախանձը անկէց կը բուսնի. ինչպէս արեւուն մէջ քալողին հետ հարկաւորապէս իր շուքը կերթայ՝ ասանկ ալ փառքի մէջ քալողին զուգընթաց է նախանձը։ Թէ որ պարծանքդ չկրնայ ալ արգելուլ՝ գոնէ աւրելու կը ջանայ. բարեպաշտութիւնդ կեղծաւորութիւն կը սեպէ, քաջութիւնդ՝ բաղդ, բարի անունդ՝ ռամկին սխալ կարծիքը, հայրենասիրութիւնդ՝ քեզ բանի բերել տալու արուեստ մը։

            Բարեսէր մարդը ուրիշի վրայ ինչ եւ իցէ բարիք մը տեսնելու որ ըլլայ՝ կուրախանայ. իսկ նախանձոտին երեսին վրայ կապոյտ գոյն մը կայ միշտ, մարմնոյն վրայ հալումաշ, աչքը ուրիշին բարեացը վրայ ոչ երբէք շիտակ կը նայի, ճակատը մտածմունքի մէջ՝ թէ ինչպէս կրնայ արգելուլ ուրիշի բարիքը, սիրտը թոյնով լի, լեզուն ալ անոր լեղիովը կանաչցած. ծաղր չկայ երեսը, թէ որ ժպտալու ալ ըլլայ՝ ուրիշի չարեացը վրայ է. քունը հանգիստ չէ, հոգերով կը տապլտկի՝ ուրիշներուն յաջողութիւնը իրեն տանջանք ընելով։ Թէ որ անոնց յաջողութիւնը՝ իրեն ձախորդութեան պատճառ մը ըլլայ, ներելի էր. բայց նախանձոտինը՝ ան ալ չէ, հապա կուզէ որ ուրիշի վրայ բարիք մը չտեսնէ, կուզէ որ ամէնքը իրմէ թշուառ, իրմէ անմիտ, իրմէ անարգ ըլլան. ըսել է որ աշխարհիս մէջ արդէն եղած թշուառութեանցը գոհ չէ, կուզէ որ աւելի թշուառութեամբ լի ըլլար աշխարհս։ Հեթանոսներուն առասպելները շատ անգամ խելացի իմաստներ ունին. Արամազդ նախանձոտի մը հրամմեր է անգամ մը որ խնդրէ՝ ինչ որ կուզես կու տամ, բայց աս պայմանով որ ի՛նչ որ քեզի տալու ըլլամ՝ անոր կրկինը պիտոր տամ քու ընկերոջդ։ Նախանձոտը որպէս զի իր ընկերը իրմէ աւելի բան չունենայ, խնդրեր է որ մէկ աչքը կուրնայ, որպէս զի ընկերը երկու աչքէն ալ զրկուի։

            Բայց հեթանոսաց առասպելներուն կարօտ չենք՝ նախանձին չարութիւնը իմանալու համար. Մեր սուրբ հաւատքը մեզի կը սորվեցնէ որ աշխարհիս ամէն չարիքը նախանձէն առաջ եկաւ։ Մահը՝ որ քան զամէն չար մեծագոյնն է՝ Աստուծմէ չեղաւ կըսէ Սողոմոն Իմասունը. «Զի Աստուած զմահ ոչ արար» [Իմաստ. 1:12]. Վասն զի զմեզ իրեն պէս անմահ ըրաւ. «Հաստատեաց զմարդն յանեղծութեան ի պատկեր իւրոյ բարերարութեանն» [Իմաստ. 2:23]։ Հապա ի՛նչպէս աս դահճին ձեռքն ինկանք. Սատանային նախանձելովը՝ որ չըլլայ թէ իրեն կամօք կորսնցուցած բարիքը մենք ունենանք. «Նախանձու բանսարկուին եմուտ մահ յաշխարհ» [Իմաստ. 2:24]։ Ուրեմն որչափ որ բարեսէր մարդը ուրիշին բարիքը ուզելով՝ Աստուծոյ նման կըլլայ, ասանկ ալ նախանձոտը ուրիշին բարեացը արգելք ըլլալով՝ սատանային նման կընէ ինք զինքը։

Ճշմարտութիւն

 Ճմշարտութիւն

ի Բազմավէպէ

(1849)

Ճշմարտութիւնը որ այնչափ հարկաւոր եւ սակայն այնչափ անգիւտ բան եղած է, շատ հեղ չէ թէ չի գտնուիր՝ հապա չի ճանչցուիր։ Այս բանս կը նմանցնէ մէկը՝ տղոց աչք կապուկ խաղին. աչքերը կապած տղան՝ ընկերներուն մէջ ժուռ գալով կը բռնէ մէկը, բայց թէ որ անոր անունը չի կրնար տալ, կը թողու ու ուրիշ մը բռնելու կը ջանայ։ Այսպէս ալ կը հանդիպի շատոնց՝ որ ճշմարտութիւնը կը բռնեն, բայց չի հաւտալով թէ ան է՝ թող կու տան։

Բարկասիրտ մարդու նկարագիր

Բարկասիրտ մարդու նկարագիր

 

ի Բազմավէպէ

 

(1849)

 

Բարկութիւնն է յանկարծական ու սաստիկ այլայլութիւն մը, որ զմարդը հեզ ու ընկերական բնութենէն հանելով վայրենի կը դարձնէ։ Անոր համար Սենեկա կը սահմանէ բարկութիւնը՝ կիրք ընդդէմ բնութեան. վասն զի մարդս իր բնական վիճակին մէջ կը սիրէ զուրիշները, ու կը գթայ վրանին. իսկ բարկացած ատենը՝ իրմէ անգութ գազան չկայ։ Մարդկս բնութեամբ կուզէ միանալ անծանօթից հետ ալ. իսկ բարկութեան մէջ ծանօթներէն ալ, ազգականներէն ալ, ծնողացմէ ալ կը բաժնուի։ Մարդուս իր կեանքէն աւել ի՞նչ սիրելի բան կայ. բայց բարկութեան ատենը կեանքն ալ կը զոհէ։ Թէ եւ բարկութիւնը ասանկ բնութեան դէմ կիրք մըն է, բայց ուրիշ կիրք մը չկայ՝ որուն մէջ այնչափ ստէպ իյնայ մարդս, ինչպէս աս գազանային կիրքը։

            Բարկացած մարդուն կերպարանքն ալ կը փոխուի, այլանդակ կերպարանք մը կառնէ. երեսները կրակ կտրած, ճակատը տխուր սեւ մաղձ պատած, աչուըները արիւնով լեցուած դուրս կը ցատքեն, նայուածքը ծուռ, քալուածքը շուտ ու անհանդարտ, անբանի պէս ետեւ առաջ կերթայ. ձեռուըները ուժով ուժով վեր վար կը շարժէ, գոյնը ստէպ ստէպ կը փոխուի, արիւնը երակներուն մէջ կեռայ, պռկունքները կը դողդոջեն, ակռաները կը կրճտեն, մազերը վեր կը տնկուին, գազանի պէս կը պոռչայ, բառերը հազիւ կը հասկցուին, խօսքերը կարծես որ դժոխքէն կելլեն, ոտքերը գետին կը զարնէ, երեսը չես կրնար նայիլ դէմքին այլանդակութենէն. աս է ահա բարկացողին պատկերը. Անանկ որ մէկ բարկացող մարդու մը առջին՝ բարկացած ատենը հայելի դրին, մէջը նայիլը ու իր դէմքին այլանդակութիւնը տեսնելը բաւական եղաւ՝ որ մէկ մալ բարկութիւնը ի՛նչ ըսել է չգիտնայ։

            Թէպէտ եւ ո՛ր եւ իցէ բարկացող մարդ աս աստիճան չհասնիր, ու հասարակօրէն բարկութիւն որ կըսենք՝ աս ամէն այլանդակութիւնները մէկտեղ չունի, բայց միշտ մարդուս բնութիւնը կը նւաստացնէ, ու անբանից հաւասար կընէ։ Վասն զի ո՛ր եւ իցէ բարկութիւն մարդուս բանականութիւնը կը վերցնէ վրայէն, որ բարկացած մարդուն պահանջը հասարակօրէն անիրաւ է։ Կապ մը դիւրաւ չքակուիր, կը բարկանայ. բանալիք մը շուտով չբանար, յիշոցը կը կոխէ. ոտքը քարին կու գայ, քարը կը վերցնէ գետինը կը զարնէ. ձին աղէկ չքալեր՝ կանիծէ. վերջապէս կուզէ որ անզգայ ու անբան արարածներն ալ ամէն բանի մէջ իրեն հնազանդին ու զինքը յարգեն։ Յանկարծ ուրիշ մը իր մէկ ձախորդութեանը պատճառ ըլլայ, որչափ ալ չգիտնալով ու անմեղութեամբ եղած ըլլայ՝ օգուտ չունի, կուզէ որ մարգարէ ըլլար, գիտնար գուշակէր անկարծելի բաներն ալ։ Մէկը սահեցաւ ընկաւ, ձեռքի գաւաթն ալ կոտրեցաւ, Խելքդ ո՞ւր է կըսէ, չմտածե՞ս որ իյնալու ըլլաս՝ գաւաթը կը կոտրի. կարծես թէ ան խեղճը իր իյնալը կուզէր, կամ թէ գաւաթը անոր ոսկորներէն աւելի պատուական ըլլար։ Խելացի մարդու մը ասկէց մեծ անարգութիւն ի՞նչ կրնայ ըլլալ. որչափ ալ կերպարանքը այլանդակած չըլլայ, աս այլանդակ մտածութիւնները հերիք են զինքը անբանի նման ընելու։

            Բարկացողը օր ունի որ որչափ ալ հեզութեամբ վարուիս հետը՝ անօգուտ է, պէտք է որ ինչպէս գազանի մը քով մօտենալու համար կը դիտես՝ ատե՞նն է թէ չէ մօտենալու, ասանկ ընես իրեն հետն ալ. անանկ ատեն քովը չմօտենալէն ուրիշ ճար չկայ. խօսիս՝ կը բարկանայ. չխօսիս՝ դարձեալ կը բարկանայ. իսկ թէ որ չուզածը խօսիս, կը կատղի. ըսենք թէ իրաւունք ալ ունենայ բարկանալու, ի՞նչ կը վաստակի բարկանալովը, բայց եթէ ուրիշէն քաշած վնասուցը վրայ՝ վնաս մալ ինքն իրեն կաւելցնէ։ Բարկութեան մէջ խիստ քիչ խօսք կամ գործք կը պատահի որ ետքը մարդս չզղջայ վրան. անոր համար իմաստուն մարդիկ բարկութեան մէջ ոչ կը խօսին, եւ ոչ կը գործեն, մինչեւ որ բարկութիւննին չանցնէ։ Իմաստունին մէկը իր ծառային վրայ բարկացած ըլլալով՝ ըսաւ. Գնա՛ գոհ եղիր որ բարկութիւնս ելած է, թէ չէ հիմա զքեզ կը պատժէի։ Մէկ ուրիշն ալ իր ծառային վրայ պատժոյ արժանի գործք մը տեսնալով, քովի եղած բարեկամին՝ Ասիկա դու պատժէ, ես բարկացած եմ, ըսաւ ու թողուց գնաց։ Սոկրատին բարկանալուն նշանը՝ իր ձայնը ցածցնելն էր. իմաստուն մարդիկ շատ անգամ բարկութեան ատեն թէ որ խօսք մըն ալ ըսելու ըլլան՝ զուարճախօսութեան կը դարձնեն. Սոկրատ օր մը յանկարծ ճամբու մէջ մէկէ մը ապտակ ուտելով՝ ըսաւ. Ափսո՜ս որ մարդս չգիտեր թէ ո՛ր օր երեսը դիմակ անցուցած դուրս ելլէ տնէն։ Թեմիստոկղէս ալ երբոր ժողովքի մէջ Յունաստանի ազատութեանը վրայ վիճաբանութիւն կընէր, ու հակառակ կարծիք ունեցողներուն մէկը գաւազանով գլխուն զարկաւ, աս իմաստուն խօսքը զուրցեց. Զարկ, բայց խօսքիս մտիկ դիր։

 

 

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 37


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԷ.


Արդ՝ այսպէս շքակոխէր զփրկութիւնն մեր եւ հարցն զխոստումն կատարէր եւ զհին տարալսութիւնն ի բաց լուծանէր. Որդին Աստուծոյ որդի Դաւթի եւ որդի Աբրահամու եղեւ. քանզի զայսոսիկ կատարելով եւ վերստին գլխաւորելով յինքն, զի մեզ ստացուսցէ կեանս, Բանն Աստուծոյ մարմին եղեւ վասն կուսին անաւրէնութեան (տնաւրէնութեան?), առ ի լուծանել զմահն եւ կենսագործել զմարդն, քանզի յարգելանս մեղաց էաք մեք եւ ի ձեռն մեղանութեանն ծնիցելոց եւ ընդ մահուան կելոց։


XXXVII.


Thus, He (շքախողէր?) our salvation, fulfilled His promise to the fathers, and dissolved the disobedience of old, when the Son of God became son of David and son of Abraham. For in carrying these out, and fulfilling them in Himself anew, to put us in possession of life, the Word of God became flesh by the administration of the Virgin to abolish death and give life to man, for we were imprisoned by sin, being born of sin and swallowed by death.




Բամբասող մարդու նկարագիր

Բամբասող մարդու նկարագիր

 

ի Բազմավէպէ

 

(1849)

 

Բամբասանքն է ուրիշի վրայ գէշ խօսիլ, թէ՛ տկարամտութենէ առաջ գայ եւ թէ չարասրտութենէ։ Չարասրտութեամբ բամբասողներէն աւելի են անոնք՝ որ ուրիշը կը բամբասեն՝ զիրենք ան պակասութենէն հեռու ցուցնելու համար, կամ ուրիշ խօսք չունենալով բերաննին՝ զբօսանքի համար բամբասանք կընեն։ Կան շատեր որ բամբասանքը խօսքին համեմը ու աղ պղպեղը կը սեպեն. անանկ որ՝ թէ որ մէկը խօսակցութեանը մէջ մէկուն մէկալին անուանը դպչելու խօսք չխառնէ, համ հոտ չկայ խօսածին մէջը, կըսեն։

            Կան մարդիկ որ երկու խօսքերնուն մէկ Բամբասանք չըլլայ կըսեն, ու ետեւէն բամբասանք մը կընեն. Բամբասանք չըլլայ՝ բայց ան մարդուն խօսքին հաւտալ չըլլար կըսեն, ու խեղճ մարդը ստասաց կընեն. Բամբասանք ընել չեմ ուզեր՝ բայց չեմ գիտեր որ ան մարդը ի՛նչպէս շուտով մը հարստացաւ կըսեն, ու խեղճ մարդը գող կընեն. Ամէնքնիդ գիտէք, ըսելս բամբասանք չըլլար, ան մարդը ագահին մէկն է կըսեն. ու թէ որ երկու մարդ գիտէր անոր ագահութիւնը՝ ամենուն առջին խեղճ մարդուն անունը կը կոտրեն։ Ուրիշ վարպետ կերպ մըն ալ ունին բամբասողները լռութեան ձեւով ամէն բան իմացնելու. Ան մարդն ալ շատ աղէկ մարդ է, բայց… կըսեն ու կը թողուն. գնա ի՛նչ որ կուզես իմացիր ան բայցէն. ի՛նչ չար բանի վրայ էր խօսակցութիւնը՝ ան բանին տէր կընեն խեղճ մարդը։

            Բամբասողը ընկերութեան մէջ ուրիշներուն ալ պատճառ կըլլայ բամբասանքի. գորտերու ու ճպուռներու կը նմանի, որոնց մէկը սկսածին պէս կռկռալու կամ ճրճռալու՝ ամէնքն ալ ետեւէն կը սկսին։ Ո՛ր խեղճին անունը բերան առնելու ըլլան՝ փետտած հաւ կը դարձնեն. Ու հասարակօրէն աղէկ մարդկանց անունը կը ծամծմուի. վասն զի ինչպէս թռչունները պտուղին հասունը ու ամենէն ընտիրը կը կտցեն, բամբասողներուն սովորութիւնն ալ աս է, աւելի աղէկ ու արդիւնաւոր մարդկանց վրայ գէշ խօսիլ։ Անոր համար Ռիշլիէօ կարդինալը մէկուն վրայ բամբասանք լսելու որ ըլլար, կուզէր ան մարդը տեսնել, Հարկաւ մեծ աղէկութիւններ պիտի ունենայ որ այդչափ կը բամբասուի, ըսելով։ Աստուած մարդկանց լեզու տուեր է՝ մէկմէկու հետ կապակցութիւննին աւելցնելու համար. բամբասողը մարդիկ մէկմէկէ կը բաժնէ՝ մէջերնին խռովութիւն ձգելով։

            Շատ անգամ բամբասողը՝ Ուրիշէն ասանկ լսեցի կըսէ. որպէս զի սուտ որ ելլէ ըսածը, կամ ծայրէն վնաս մը ելլելու ըլլայ, ինքը ազատի. Բայց միշտ ինքն ալ պատմածին վրայ բան մը կաւելցնէ. ինչպէս ջուրը ի՛նչ խողովակի մէջէն անցնի՝ անոր հոտը կառնէ, ասանկ ալ բամբասանքը բերնէ բերան անցնելով՝ ամենուն կրքէն մէյմէկ քիչ բան կառնէ։ Մէկը ան մարդուն վրայ կը նախանձի, կուզէ անոր բաները վար զարնել, ինչ որ նախանձը կը թելադրէ՝ կաւելցնէ վրան. մէկալը ան մարդուն հետ ոխ ունի, ուրիշ կերպով ոխը չկրնար առնել, ինչ որ ոխը կը թելադրէ՝ կաւելցնէ վրան. ասանկով որչափ բերնէ բերան անցնի, այնչափ կը մեծնայ բամբասանքը։

            Բամբասանքը ինչպէս որ տկարամտութենէ եւ կամ չարասրտութենէ առաջ կու գայ, այսպէս ալ կամ մտքի տկարութեան կամ սրտի չարութեան նշան է. բայց աս տարբերութեամբ՝ որ չարասրտութեամբ բամբասողը իր կիրքն ալ կը յայտնէ, ու իրեն ալ չարաչար կը վնասէ. մեղուի կը նմանի, որ ուրիշը խայթած ատենը, իր խայթոցը վէրքին մէջը կը թողու, ու իր կեանքը կը կորսնցնէ։ Բամբասողին ըսածը ախորժելի ալ ըլլայ մարդկանց, ինքը միշտ ատելի է. մէկուն համար բամբասող է որ ըսես, ամէնքը կը խրտին անկէց. մարդուս մեծ գովեստներուն մէկն է՝ բերանն ու ականջը գոց ըլլալը բամբասանքի։ Իմաստուններուն մէկը շատ անգամ իր բարեկամին սեղանը գտնուելով, ու կերակուրներուն գէշութենէն ի զատ ամէն անգամուն բամբասանք լսելով, օր մը դարձաւ տանտիրոջը ըսաւ. Չոր հացով ուրիշներուն միսը ուտելէն ձանձրացայ։

Ինչ որ ընես՝ քեզ կ'ընես

Ինչ որ ընես՝ քեզ կընես

 

ի Բազմավէպէ

 

(1848)

 

Ատենով տէվրիշ մը կայ եղեր որ սովորութիւն ըրեր է՝ անդադար աս խօսքս կը զրուցէ թէ ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. աս ըսելով դռնէ դուռ ողորմութիւն կը մուրայ եղեր։ Օր մըն ալ կերթայ մէկ դուռ մը կը զարնէ, Տանտիկին, կըսէ, ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. բան մը տուր որ ելլեմ երթամ. կինը կը հանէ կարկանդակ մը կու տայ, տէվրիշն ալ, ինչ որ ընես քեզ կընես կըսէ ու կառնու կերթայ. բայց կարկանդակին համն ալ բերանը մնալով՝ կը սկսի ամէն օր գալ՝ նոյն խօսքերով բան մուրալ։ Խեղճ կինը կը ձանձրանայ տէվրիշին ձեռքէն, բայց ի՞նչ ընէ, անիկա կարկանդակը չառած՝ երթալիք չունի. եւ որովհետեւ իր որդին ու էրիկը պատերազմի գնացած են եղեր, անոնց ողջ առողջ դառնալուն համար ըլլայ ըսելով ամէն անգամ ողորմութիւնը կու տայ եղեր։ Վերջապէս ճարը կը հատնի, օր մը կարկանդակը շինած ատենը մէջը թոյն կը դնէ որ տէվրիշը ուտէ մեռնի, ինքն ալ ձեռքէն ազատի։ Երկրորդ օրը կը տնկուի տէվրիշը, դուռը կը զարնէ, Տանտիկին, կըսէ, ինչ որ ընես՝ քեզ կընես. քիչ մը բան տուր՝ ելլեմ երթամ. կինը կը հանէ կու տայ կարկանդակը. տէվրիշն ալ կառնու կը դնէ տօպրակն ու կերթայ։

            Տէվրիշին բնակարանը քաղաքէն դուրս է եղեր. դէպ ի հոն երթալու ատենը՝ պատերազմէն ետ դարձողներէն երկու ձիաւոր ասոր վրայ կը յարձակին, Տօպրակիդ մէջ ոսկի՞ կայ ի՛նչ կայ՝ տեսնենք կըսեն։ — Չէ պարոններ, բան մը չկայ։ — Չէ, չըլլար, բաց նայինք։ Կը բանայ, կը նային որ մէջէն կարկանդակ մը ելաւ, մէկէն կառնուն կուտեն, ուրախութեամբ տուն կու գան։ Մէկը մէկալը կելլեն ասոնց աչքիլուսի կը վազեն. ասոնք ըսես նէ՝ քանի կերթան կը բռնկին տակնուվրայ կըլլան, մահուան դուռը կը հասնին։ Կը հարցնեն եկողները թէ, Աս հիւանդութիւնը շատո՞նց է որ ունեցաք։ — Չէ, կըսեն, մենք հիւանդութիւն երես տեսած չունինք. ողջ առողջ եկանք. միայն թէ քաղաք մօտեցած ատեննիս տէվրիշի մը տօպրակը պարպեցինք, մէջէն կարկանդակ մը ելաւ, կերածնուս պէս՝ ասանկ եղանք կըսեն ու կը մեռնին։ Կինը լսելուն պէս՝ ձեռուըները գլխուն զարնելով Վա՜խ, աս ի՞նչ ձուն էր որ ես իմ գլխուս բերի կըսեր ու կու լար կողբար, վասն զի գիտէր որ պատճառը իր եփած կարկանդակն է։ Տէվրիշը կու գայ երկրորդ օրը, կը հասկնայ եղածը, կը դառնայ կըսէ կնկանը. Հապա ես ամէն օր քեզի չէի՞ ըսեր թէ ինչ որ ընես քեզ կընես. նորէն կըսեմ՝ քեզ կընես։

Կասկածոտ մարդու նկարագիր

Կասկածոտ մարդու նկարագիր

ի Բազմավէպէ   

(1847)

Կասկածոտութիւնը այնչափ անբժշկելի ախտ մըն է, որչափ որ անիկա ունեցողը խոհեմութիւն կը կարծէ։ Իր ամէն մէկ սնոտի կասկածները՝ մէյմէկ նախատեսութիւն կը սեպէ. կը համարի որ խոհեմութեան ծայրը հասեր է, երբոր ամէն խօսքի ամէն գործքի վրայ կը կասկածի։ Ինքը իր ըրած կասկածնեորվը կը տանջուի՝ հերիք չէ, ուրիշներն ալ իր հետը կը տանջէ. մարդ չգիտեր ի՛նչպէս վարուի որ անոր անճոռնի կասկածներէն խալըսի։

            Կասկածոտը ոչ երբէք հաստատուն բարեկամ մը կունենայ. ամէնքը կը խրտչին իրմէ, տեսնելով որ իրենց վրայ չվստահիր։ Կասկածոտին մէկ յատկութիւնն ալ ան է որ չկարծեր որ զգաս իր ըրած կասկածները, թէպէտ ինք խոսքով ալ գործքով ալ կը յայտնէ զանոնք. դժուարն ալ կու գայ թէ որ զգալ ցուցնես։ Ի՜նչ հակասութիւն. կ'իմացնէ իր կասկածը, ու չուզեր որ իմանաս։ Յանկարծ նշան մը չտաս՝ որ իր կասկածը կրնայ տեղիք չունենալ, քարոզ մը կը սկսի՝ որ լմննալիք չունի. դուք դեռ անփորձ էք, աշխարհքս չար է, ուրիշի վրայ ամէն կասկած քիչ է կըսէ, բայց չուզեր որ իր վրայ մէկը կասկածի։ Թէ որ ամէնքը իրեն պէս մէկմէկու վրայ կասկածէին, աշխարհքս գազաններու որջ մը կը դառնար, ամէնքը մէկմէկէ հեռու կը կենային, քաղաքաժողով ընկերութիւն չէր մնար։ Ալ լաւ է որ մարդ իր փորձած բարեկամին վրայ չկասկածելու համար՝ երբեմն խաբուի, քան թէ զուր կասկածներով իր բարեկամը վշտացնէ։ Ամէն տեսած առաքինութիւնը՝ մարդկային շահու մը համար է կըսէ. իր առջեւը ամենեւին Աստուծոյ համար, կամ բուն առաքինութիւն գեղեցկութեանը համար եղած գործք չկայ. չմտածեր որ խելացի մարդուն առջի ու մեծագոյն շահը Աստուած ու իր հոգին է, որուն համար ամէն բան կը զոհէ։

            Կասկածոտը կը կարծէ որ ամէնքը բաներնին գործքերնին ձգած՝ իր վրայ կը խօսին ու կը ծիծաղին. կը հարցնէ ծառային ալ որ իր վրայ ի՛նչ կը խօսէին, ինչո՛ւ կը ծիծաղէին. ու իրօք ծիծաղելի կըլլայ ծառային առջին, որ գիտէ ուրիշ բանի վրայ խօսիլնին ու չկրնար իրեն հաւտացնել։

            Թէ որ մէկը հարկի մը համար տնէն դուրս ելլէ, աս տեղը կամ ան տեղը չգնացի՞ր ըսելով՝ միտքը բան կը ձգէ որ ուրիշ անգամ իրօք ան տեղերը երթայ։ Սպասաւորին վրայ այնչափ գողութեան կասկածներ կընէ, մինչեւ անոր գողութիւն կը սորվեցնէ։ Որդին զինքը պատուելու ըլլայ, ստակիս վրայ աչք տնկեր է, մեռնիլս կուզէ, կըսէ։ Հանգիստ հրամմէ նստէ ըսես նէ՝ վա՛յ, ասոնք կորկոտ մը ունին եփելու ըսելով՝ տանը չորս դին պտտելէն չդադրիր։ Հողաթափներն ալ սնկով՝ շինած կը հագնի՝ որ ձայնը չելլէ, չիմացուի վրայ հասնիլը։ Բանի մը ձեռք չի զարներ որ չըլլայ թէ վտանգ մը ծագի. Չմտածեր որ շատ անգամ անգործութիւնը մարդս մեծագոյն վտանգներու կը հանդիպցնէ. իր առջին գործունեայ մարդիկ ամէնքն ալ յանդուգն ու անխոհեմ են։

            Վերջապէս՝ կասկածոտութիւնը անանկ ախտ մըն է որ ամէն առաքինութիւններով զարդարուած մարդն ալ ատելի կընէ. ինչու որ կասկածոտը՝ վերի ըսած բաներէս ի զատ, գէշ կասկած կու տայ իր վրայ։ Ընդհանուր առածը կըսէ թէ Յորոց կրէ ոք, ի նոյն ի զայլս կարծէ. Այսինքն ամէն մարդ ինքն ինչպէս է նէ՝ ուրիշներն ալ այնպէս կը դատէ։ Հպարտը ուրիշներն ալ հպարտ կը կարծէ. որկրամոլը՝ որ ուտելու համար կապրի՝ չհաւտար որ ուրիշները ապրելու համար կուտեն. նախանձոտը կը կարծէ որ ամէնքը իր վրայ կը նախանձին. ասանկ ալ ամէն ախտաւոր մարդ՝ ուրիշն ալ իր ախտին տէրը կը կարծէ։ Անոր համար կասկածոտը գէշ կարծիք մը կու տայ իր վրայ՝ թէ ուրեմն ուրիշներու վրայ կասկած ըրած ախտերը իր սրտին մէջը կան. թէպէտ եւ աս բանս միշտ չստուգուի, որովհետեւ առաքինի մարդիկ ալ երբեմն կասկածոտ կըլլան. ու թէ որ ընդհանուր առածէն՝ որ վերը ըսինք՝ բացառութիւն մը կայ ընելու նէ, կասկածոտ մարդն է՝ որ իր չունեցած ախտն ալ ուրիշի վրայ կը կասկածի։

            Եւ թէ ի՛նչ խեղճ բան է՝ անմեղ անձի մը վրայ ծուռ կասկածանք ընելը, Սամուէլ մարգարէին մօրը պատահած բանէն յայտնի է։ Աս խեղճ կնիկը՝ որ զաւակ ունենալու բաղձանքով միայն աշխարհք մտեր էր, ու կը փափաքէր մանչ զաւակ մը ունենալու որ Աստուծոյ նուիրէ, օր մը տաճարին մէջը երկար ատեն լալով աղօթք ընելէն՝ մարելու պէս եղած, ու չկրնալով շրթունքը շարժել՝ երբոր միայն սրտանց առ Աստուած կը պաղատէր, Հեղի քահանայապետը կասկածիլ սկսաւ՝ մտքէն ըսելով որ սա կնիկը գինով պիտի ըլլայ։ Բանը կասկածով միայն չլմնցաւ, իր մտքէն անցածը յայտնեց ալ սպասաւորին. ան ալ խեղճ կնկանը վրայ փրթաւ, ինչուան ե՞րբ պիտի քշէ ատ քու գինովութիւնդ, ելիր կորսուէ գնա ասկից ըսելով։ Խեղճ կինը յանկարծակի եկաւ, ու երթալու ատենը անանկ խեղճ պատասխան մը տուաւ որ Հեղի քահանային սիրտն ալ շարժեցաւ, դարձաւ ըսաւ. Աստուած հետդ ըլլայ ու քու խնդրիքդ կատարէ։ Իրաւցնէ ալ խնդիրքը կատարուեցաւ, Սամուէլ մարգարէին պէս զաւակի մը մայր եղաւ։ Ասկէց յայտնի կերեւնայ որ ի՛նչպէս կասկածոտութիւնը՝ մարդու դատմունքն ալ կը ծռէ. անոր համար հին հեթանոս բանաստեղծներուն առածն է.

 

            Ի կասկածէ տեղի տուր,

            Դատումն անտի ծնանի թիւր։

Forensic Linguistics in Armenian Studies?

Yesterday I took to Twitter to ask for leads about variables with which to determine authors of anonymous texts. I had in mind some works attributed to Yeghishe, and so I was interested in finding informative linguistic (rather than chirographic) variables that have been used with success in previous quantitative studies.
    Thanks to some helpful responses, I learned that there has been over a century of quantitative research on the problem of determining authorship. These studies now often fall under the labels “authorship identification”, “authorship attribution” or “stylometry”. Other keywords include “authorship detection”, “authorship verification”, “author profiling” and “computational stylistics”. The physicist Thomas Mendenhall first took a statistical approach to this problem in his 1887 article, The Characteristic Curves of Composition. Early variables of interest pertained to things like word and sentence lengths, word frequencies, type-token ratios and n-grams. But there has been much research on authorship identification since then, and recent years have seen an increasing application of machine learning methods to authorship identification problems (more on which, below).
    These approaches may also help bring clarity to long-standing mysteries concerning authorship of some Classical Armenian texts, including those with disputed authorship, anonymous translators and suspicious segments from histories of known authors that are thought to have been tampered with. In a future post, I will list some outstanding questions, together with the texts.
    Here, I would like to share a selection of practical (hands-on) introductory resources on authorship identification. I hope these will inspire those who have both a computational background and an interest in history, linguistics and/or Armenian Studies to apply such methods to Classical Armenian texts.


The following is a selection of practical introductory resources for authorship identification:

[Text] Revisiting the Disputed Federalist Papers: Historical Forensics with the Chaos Game Representation and AI (Mathematica). See also: Authorship Attribution Using the Chaos Game Representation [arXiv], with source code.

[Text] Introduction to Stylometry with Python (Programming Historian).

[Text] Authorship Detection with Machine Learning Lab (US Naval Academy).

[Text] Author Identification Lab (US Naval Academy).

[Text] Authorship Attribution using Machine Learning (GitHub).

[Text] Attributing Authorship with Stylometry (from Real-World Python).

[Text] Authorship Identification Using Neural Networks (Mathematica).

[Text] Automated Authorship Verification (Mathematica).

[Video] Computational Approaches to Authorship Attribution in a Corpus of 12th century Latin texts (Mathematica).

Demonstration of the Apostolic Preaching: Chapter 36


Սուրբ Իրենեոսի

Ցոյցք Առաքելական Քարոզութեան


ԼԶ.


Եւ ելից զԴաւթի զխոստմունսն, քանզի խոստացաւ նմա Աստուած ի պտղոյ որովայնէ նորա յարուցանել թագաւոր յաւիտենական, որոյ թագաւորութեանն վախճան ոչ եղիցի։ Եւ թագաւորս սա՝ Քրիստոս Որդին Աստուծոյ, որդի մարդոյ եղեալ. Այսինքն է յայնմանէ, որ ի Դաւթայ զաւակն ունէր՝ ի կուսէն պտղաբերութիւն եղեալ. եւ վասն այսորիկ ի պտղոյ որովայնէ խոստումն եղեւ, որ է ուրոյն առանձինն կնոջ յղութեան ծնունդ, այլ ոչ ի պտղոյ միջոյ, եւ ոչ ի պտղոյ երիկամանց, որ է ուրոյն առանձինն առ ի ծնունդ. զի զուրոյնն զառանձինն զյատուկ զայն, որ ի Դաւթայ կուսական որովայնի պտղաբերութիւնն էր, զեկուսցի, որ թագաւոր էր ի վերայ տանն Դաւթայ յաւիտեանց, որոյ թագաւորութեանն վախճան ոչ եղիցի։


XXXVI.


He fulfilled His promises to David, for God promised that from the fruit of his body He would raise up an eternal king, whose kingdom would have no end. And this king is Christ, the Son of God, who became the Son of man; that is, who was a descendant of David, through the Virgin, because this promise pertained to bodily fruit, which requires a woman, and not the fruit of his loins or the fruit of his kidneys, which is man’s contribution. And the one-of-a-kind fruit of David, who was the fruit of the Virgin, came to announce that he would forever be king of the house of David, whose kingdom shall have no end.


Բան խրատու յաղագս միանձանց

Բան խրատու յաղագս միանձանց 


Եղիշէ


 

Մարդիկ, որ են ի մարմնի եւ կամաւք ետուն զանձինս իւրեանց յաստւածապաշտութիւն, անդստին ի տղայութենէ խոկան՝ կրթին ի վշտամբերութիւն. հեռանան ի հայրենի բնակութենէն, եւ վարին յանապատ յանշէն երկիր. ոչ իբրեւ չարակնելով նախանձոտք փախուցեալք ի բազմամարդոյ աղքատաց, այլ զի տեսանեն զաշխարհս լի ամենայն չարեաւք, խոյս տան ի խորշս եւ ի ստորոտս անապատ վայրաց։

         Զոր տեսանեմք իսկ յաճախ ի կողմանս հարաւոյ բազմութիւն արանց՝ առանց կանանց միաբանութեան, յազգաց եւ ի լեզուաց զմիով վայրաւք հասեալք, ժողովեալք իբրեւ ի հայրենի գաւառս՝ առնեն զբնակութիւնս երկու ընդ երկուս, եւ կամ երեք ընդ երիս, եւ կամ եւս բազումս քան զսոյնս։ Եւ շինեն իւրաքանչիւր խցկունս զատուցեալս ի միմեանց. որմք դուզնաքեայ առ ցրտոյն պահպանութիւն, եւ զոյգ նմին ձեղուն՝ առ արեգական պահպանիլ. յատակք անպաճոյճք՝ շատացեալք խոտեղէն անկողնաւք։ Եւ քանզի բնութիւնս մեր ղուղակ է՝ սիրէ ծածկել զմերկութիւն, առնեն եւ նոքա հանդերձս անպաճոյճս եւ յոյժ գձուձս, կողոբս ամարանի եւ թեղնաւորս ձմերանի. արկանեն եւ աղաբողոնս մեկնաւորս։

         Մանաւանդ ի պարտ շրջագայ անդադար պաշտամանն՝ երգս հոգեւորս Հաւրն բոլորեցուն մատուցանեն զուարթ հոգւով։ Վասն ընդդէմ միմեանց զաչս ի վայր արկեալ՝ զծայրս ոտից մատանցն նկատելով, իբր թէ մի կէտ տեսակի ամենեքեան հայեսցին. զաջ ձեռն ի վերայ ծնօտին եդեալ եւ զահեակն ի վերայ կրծիցն, որպէս կարծեմ ուսեալ ի բնական հարցն։ Երկու են պատուականագոյնք ի մարմնի, կենդանական եւ խոհական, երկոքումք երկոցունց սպասաւորեալ. կենդանական՝ սրտմտականն է հակառակ, իսկ խոհականին՝ արտաբերական բանս։ Արդ ձախուն զերասանակ ի ձեռն ի վերայ աջոյ ծնօտին եդեալ՝ խոհականին սպաս ունի առ դրան բերման բանին, զի մի՛ այլակութիւն յուղիղ փառատրութիւն խառնեսցի։ Եւ ընդ այսու երկու մասամբքս նահանջին ամենայն զգայութիւնքս. աչք յուղիղ տեսութիւն եւ ականջք ի զգաստ լսողութիւն, միտք ի սուրբ իմաստութիւն եւ այլն ըստ իւրաքանչիւր մասին։

         Եւ իբրեւ այսնպէս կարգեալք եւ յաւրինեալք, ամենեքեան ի նմանութիւն վեցթեւեան սերովբէից շուրջ պարփակեալք, զձայնս անհատս ի վեր հնչեցուցանեն, եւ աւրնհութիւն եռաչափս ի խորհուրդս միաբանութեան արարչին իւրեանց բոլորեն։ Ատիւն ամենայն պարապեն երգոցն քաղցրութեան, յագեալք եւ զմայեալք ի կերկուրսն երկնայինս՝ եռլցեալք հասանեն ի ժամ երեկոյին։ Եւ քանզի մարմին ունին ըստ բնութեանս մերում զգայութեանս, ուտեն՝ զի մի՛ քաղցիցեն, եւ ըմպեն՝ զի մի՛ ծարաւեսցեն։

         Արդ դու իբրեւ լսիցես զուտելն, մի՛ առ մերս ընթ անայցես. զի հաց է նոցա անպաճոյճ եւ բանջար վայրենի՝ զոր համով աղին համեմեն, եւ ջուր յստակ՝ զոր յամպոց բերմանէ ի գուբս ժողովեն։ Սակայն եւ զայս ոչ երբէք ի տունջեան մատուցանեն ի դարմանս պիտոյից մարմնոց. այլ միաբան պահելով զերկայնութիւն աւուրն, տեղի տան արեգական մտանելոյ. ձգեն երկայնեն զերեկունն, մինչեւ աստեղք յիւրաքանչիւր կայանս պայծառանան. գոհանան իբրեւ ընդ մի բերան ասելով. ի խաւարային ժամու զխաւարային կերակուրս խաւարային մարմնոյս տացուք։

         Եւ զայս ասելով, ի ձայն բարձր փառատրեն զսուրբ երրորդութիւն, խնդալից ուրախութեամբ ակըմբին յիւրաքանչիւր տեղիս։ Եւ որպէս ասացաքն՝ ուտեն հաց եւ զոպա, եւ ըմպեն ջուր ցուրտ։ Քանզի գոն ի նոսա ծերք փափկավարք, մատուցանեն ջուր ջերմ, զոր եւ բարեխառն անուանեն. այլ գինի եւ կամ այլ ինչ զանազանեալ, եւ գտանի ոչ ի սուրբ միայնանոցս նոցա։

         Եւ յարուցեալ յանպաճոյճ ընթրեացն, միաբանութեամբ ասեն. Փառք քեզ Տէր, փառք քեզ թագաւոր մեր, զի ետուր մեզ կերակուր ուրախութեամբ. լցո զմեզ հոգւով սրբով, զի գտցուք առաջի քո հաճոյք, եւ մի՛ ամաչեսցուք. Զի դու հատուցանես իւրաքանչիւր ըստ գործոց իւրեանց։ Եւ այսպէս տեառնագրելով զինքեանս՝ տան զանձինս սակաւ մի անաւսր քնոյ. զի մի՛ տհալ կերակրովք գեղեցիկ շինուած մարմնոյն շփոթեալ խանգարիցի։ Նա եւ եթէ յամեն եւս ի քունն, երազ հոգեկան տեսանեն, եւ անդէն զանուրջսն մեկնեն իբր զբանս սուրբ մարգարէիցն։

         Եւ զարթուցեալք առ հասարակ անդէն ի շրջանս պարուց բոլորին. ոչ հակառակք եւ ոչ ընդդիմացեալք, քաղքր հաւանութեամբ եւ հեզ հանդարտութեամբ։ Առաջնորդք դասուցն հնչումն ձայնի արձակեն, երգս հոգեւորականս քաղցրանուացս փոփոխելով. իսկ այլ կրսերագոյնքն ձայնիցն միտ դնելով, խառնեն զիւրաքանչիւր բարբառսն յարմարելով եւ կազմելով զմիաբանութիւն հնչմանն, զի իբրեւ ի միոջէ բերանոյ ամենայն բազմութիւն ձայնիցն հնչիցէ։ Եւ այսպէս յերկարելով զձայնաւոր պաշտօնն, ծունր դնեն ամենեքեան, յաղաւթս կան լռութեամբ. եւ ի ձեռն առաջնորդի աղաւթիցն կանգնեալք ամենեքեան զփառատրութիւն կատարեն։

         Եւ կատարեալ զտունջեան պաշտաւնն, լաւ համարեցան զգիշերան վաղայարոյց լինելով մինչեւ յառաւօտ աղաւթիցն պարապեալք, եւ ընթեռնուն զգիրս սուրբս. Իսկ որք ունին շնորհս վարդապետութեան, առնեն մեկնութիւնս ի մխիթարութիւն լսօղացն։ Պատմեն վասն լինելութեան աշխարհի յոչընչէ եղեալ, եւ կարգեալ մի ըստ միոջէ զխրատս բարեաց կարգեն ի լսելիս ժողովրդոցն վկայութեամբ սուրբ գրոց։ Եւ այսպէս ուսուցանելով մինչեւ մոռանալ լսողացն զամենայն իրս աշխարհականս, եւ չյիշել ամենեւիմբ զհարկաւոր կերակուր եւ ըմպելիս։

         Եւ այնպէս ուրախացեալք ի սէրն Աստուծոյ, մինչեւ չհամարեալ զինքեանս ի մարմնի, այլ յերկինս. եւ հեշտութեամբ անցուցանեն զերկայնութիւն գիշերոյն մինչեւ յառաւաւտ։ Քանզի սոսկացեալք են յերկրէս եւ զգեցեալք զերկինս։ Ամաչէ մահ առ դրունս նոցա, եւ դառնացան դժոխք յիջանել նոցա։ Կենդանութիւն նոցա դրունք են աղաւթից աշխարհի, եւ ոսկերք նոցա գանձ են ամենայն ապաւինելոց։ Լուր նոցա յորդորիչ է ամենայն հեղգացելոց, եւ գործք նոցա վարդապետութիւն ամենայն կամեցողաց. դասակիցք են հրեշտակաց, եւ աւթեւանք սուրբ երրորդութեանն։

         Արդ զայս ամենայն գիտելով, եղբարք, պարտիմք թեւակոխել. եւ զնոյն նախանձ սրբութեան յանձինս բերելով, նմանողք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց յաշխարհէ եւ դիմելոց ի քաղաքամայրն վերին, որ ազատ է յախտից երկրաւորաց. քանզի ընկերակիցք են մերոյ բնութեանս, որ զաւրացուցանէ զտկարութիւնս։ Միայն կամեաց, բուռն հար հաւատովք, յուսա, սիրեա եւ կարես տեսանել զայնպիսի նահատութիւն։ Զի ոչ ինչ համեմատ են չարչարանք ժամանակեանք առ կեանսն՝ որ պատրաստեալ է այնպիսի ճգնաւղաց։

         Քանզի յոյժ իսկ երկուցեալ եմ ես ընդ հեղգութիւնս մեր. Գրեթէ զամենեսեան տեսանեմ թաւալեալ յերկրաւոր ստացուածս։ Իսկ արդ բնութիւնս իմ ո՞չ կշտամբել յանդիմանէ զիս, եթէ ստեղծայ մերկ, եւ եթէ եդայ ի դրախտին մերկ, եւ եթէ ելի անտի մերկ, եւ եթէ ծնայ մերկ, եւ եթէ անդրէն յերկիր մերկանդամ երթամ։ Արդ եթէ տանել աստի ոչ կարեմք, զի՞ եւս աստէն ի սմին թարթափիմք յաշխարհիս։ Մերկացիր սոսկացիր, ով միայնակեացդ, մի՛ թաւ ամուր ընդունակ լինիր նենգաւոր թշնամւոյն. Գուցէ ի դարան մտեալ մաւտալուտ՝ զքեզ անդէն ի քեզ արշաւեսցէ կողոպտել, զերծանել ի քէն զգանձսն երկնաւորս։ Բաւական համարեաց զքեզ զտերունեան կանոն, ոչ ոք յերկրաւորացս կարէ երկուց տերանց ծառայել. որ յայտնագոյն իսկ ցուցանէ առանց միջնորդի մեկնութեան. «Ոչ կարէք դուք, ասէ, Աստուծոյ հաճոյ լինել եւ Մամովնայի» (Մարկոս 6.24, Ղուկաս 16.13

         Եւ արդ ես տեսանեմ ի մերում աշխարհիս եւ ոչ զոք ազատեալ յայսպիսի աղետից։ Յետս ընդդէմ ընթերցաք զգեղեցիկ գրեալսն. ի պատճառս ուխտաւորութեան հեռացաք ի սուրբ ծնաւղացն, եւ արարաք բազում հարս աւտարոտիս. զորս պատուելոյ արժանի էր՝ անարգեցաք, եւ յորս ոչն ունէաք իշխանութիւն դնել մեծարանս՝ զախտ աղետից մերոց յոյժ ծախեցաք։ Ազատացաք ի հարկաց արքունի՝ զորս առանց մեղաց էր հարկիլն, եւ մտաք ընդ հարկաւ ստացուածոց, որ լի են անառակ ագահութեամբ։ Չելաք յանկողինս սուրբ հարսանեաց, եւ արարաք մեզ բարձրագահոյս առաւել քան զաշխարհի։ Փափկանամք յանկողինս յարմարեալս, եւ յածեալ կոծին միտք մեր ի խորհուրդս աղտեղիս զգիշերն ամենայն։

         Կաւշիկք ոտից մերոց յանդիմանեն զմեզ, եթէ ոչ են սուրբ ճանապարհք մեր։ Հանդերձք մեր աղաղակեն զգործոց մերոց, եթէ մերկ եմք յերկնաւոր զգեստուցն։ Երիւարք մեր ցուցանեն զմեզ, եթէ ոչ եմք յափշտակելոց ընդ առաջ տեառն ի վերայ աւդոց։ Շինուածք ապարանից մերոց յայտ առնեն, եթէ ոչ ունիմք մեք տաճար առանց ձեռագործի յերկինս, յոր մտանելոց են ամենայն դասք սոսկացելոցն յերկնաւոր ախտից։ Կալուածք անդաստանաց մերոց կշտամբեն զմեզ, եթէ չիք մեր բաժին ի վիճակսն երկնաւորս։

         Մրգուզք անյագք եղաք ի կերակուրս, եւ առանց չափոյ արբաք գինի պղտորիչ խորհրդոց եւ մտաց։ Խոր ի քուն ննջեմք ամենեքեան, եւ երազ թուի մեզ ճշմարտութիւն։ Կափուցեալ են աչք մտաց մերոց ի տեսական խորհրդոց, եւ անյագ պակշոտեալ հայել ի կեանս աշխարհիս։ Արգելեալք զլսելիս ի սուրբ ընթերցուածոց, եւ ունկնդիր եմք բառաչման խաշանց մերոց։ Ոչ եկն մեզ հոտ անոյշ ի հոգւոյն սրբոյ, վասն զի սիրեցաք մեք զեւղ ախտալից աշխարհիս։ Ոչ ճաշակեցին քիմք ոգւոց մերոց զկերակուր երկնային, վասն զի պարարեցաք զանձինս մեր ի զանազան խորտիկս։ Մութ է գոյն դիմաց մերոց, վասն զի ոչ զուարթացան երեսք մեր ի խորհուրդս սրբութեան։ Ցաւալից են անդամք մարմնոց մերոց, վասն զի յառաջ քան զմարմինս՝ զոգիս ախտացուցաք։ Գերեզմանաց բռելոց նմանեցաք յանձինս մեր, վասն զի ունայն եմք ի շնորհաց սուրբ հոգւոյն։

         Վասն այսորիկ եւ ամենայն չարիք եկին հասին յաւուրս մեր. կենդանեաւ մերով տեսաք զդիակունս անձանց մերոց։ Քաջ նահատակք մեր անկան ի պատերազմի, եւ սուրբ քահանայք մեր խողխողեցան ի ձեռաց անօրինաց. գեղեցիկ երիտասարդքն զենան ի սպանումն, եւ բազում կուսանք վարեցան ի գերութիւն. գիրգ կանայք անկան ի տառապանս այրութեան, եւ բազում որբք կականին դառնապէս։ Ազատ եկեղեցի անկաւ ի ծառայութիւն հեթանոսաց, եւ սուրբ քահանայք նորա կռփին չարչարին յանօրէն հարկահանաց։ Բարձեալ է ողորմութիւն յաշխարհէ, եւ հեռացեալ է գութ յիւրաքանչիւր մտաց։ Երկինք ի վերուստ բարկացեալ են, եւ երկիր ի ներքուստ կայ յերերի տատնման։

         Շինուածք մեր եղեն գերեզմանք դիականց մերոց, եւ վաստակք ձեռաց մերոց տապալեցան ի վերայ մեր։ Պայթեաց եւ պատառեցաւ թանձրութիւն երկրիս, եւ բազում մարդիկ ի վայր հոսեցին։ Ոչ սպասեաց որդի հաւր, եւ ոչ քոյր զաչս եղբաւր կալաւ, եւ ոչ ել ձայն լալոյ կանանց ի վերայ ծննդոց իւրեանց, վասն զի լքոյց սով զբերանս նոցա։ Հզաւրք խորտակեցան յանկարծակի իբրեւ զմայրս բարձունս Լիբանանու. հնծանք եղեն բարկութեան, եւ ճմլեցան ամենեքեան իբրեւ զողկոյզս ընդ ոտամբ, փոխանակ գինւոյ՝ արիւն անմեղաց ցայտեցաւ ի հանդերձս մեր։ Դառնացաւ քան զղեղի կերակուր ի քիմս մեր, եւ ի քացախ դարձաւ սուրբ ըմպելիք մեր։ Ընդ հարեալսն հարաք ամենեքեան յոգի եւ ի մարմինս մեր, եւ ընդ մեռեալսն զմահ ճաշակեցաք։ Արդ ո՞չ ապաքէն վասն մերոյ հեղգութեան անցին այս անցք չարչարանաց ընդ աշխարհ։

         Աւն անդր ի բաց կաց յաշխարհէ, որ վաղդ ելեր մեկնեցար յաղետից սորա. թաւթափեալ ընկեա ի բաց զկեղեւանս ախտալից աշխարհիս։ Մերկեաց իբր զըմբշամարտիկ, աւծ իւղովն Քրիստոսի, զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին։ Իսկ արդ եթէ հեթանոսք, որ ըմբռնեցան ի տեսական իմաստութիւն, ոչ միայն ի ստացուածոց ի բաց կացին, այլ եւ յաւրինաւոր կերակրոց հրաժարեցին, համառաւտ եւ անպաճոյճ ըմպելեաւք շատացան յանձինս իւրեանց, եւ առաքինի մահուամբ վախճանեցան ի կատարած կենաց իւրեանց, ո՛րչափ եւս առաւել մեք պարտիմք նմանողք լինել սիրելեացն Քրիստոսի, որք հրեշտակակրաւնք զանձինս կարգեցին, խառնելով զինքեանս ի գունդս վերնոցն։

         Եկայք եւ մեք, ով միայնացեալք, զաւրէն թշնամեացն մտցուք ի մերն ստացուած իբր յաւտար երկիր, արմատախիլ զծառատունկս թշնամւոյն կոտորեսցուք. իբրեւ զգերի առեալ ծախիցեմք ի նեղեալս զինչս մեր, ոչ զի ատիցեմք զազգականս, այլ զի սիրիցեմք զաղքատսն, որ են զաւրականք Քրսիտոսի եւ ճշմարիտ բարեխաւսք։ Ապա թէ աստէն կապիս ընչիւք, եւ քեզէն վարես զքեզ յանդարձ գերութիւն, ուր չիք անդ գինք փրկանաց։ Փութա փութա ճեպեա, եղբայր, ապրիլ յայնպիսի անողորմ գեհենէ. զի կարիցես հասանել յամուր քաղաքն, ուր ոչ գոյ քեզ կասկած կամ երկեւղ խախտիլ եւ վարիլ ի գերութիւն։

         Եւ եթէ եկեսցես զհետ գեղեցիկ վարդապետութեան հարցն, զորս վերագոյնն գծագրեցի քեզ զվարս սուրբ միայնակեցացն, յայնժամ կարասցես համբառնալ զաչս մտացդ առանց ախտից չարչարանաց, հայել եւ տեսանել զքեզ գեր ի վերոյ քան զամենայն երկինս։ Երանի տայցես անձինդ քաջապէս ճողոպրեալ ի վշտալից կենաց աշխարհիս, եւ խառնեսցիս յերամ միայնակեցացն, ի գունդս սրբոց արդարոցն, ի վիճակ առաքելոցն, ի գումարս մարգարէիցն, ի կաճառս մարտիւրոսացն, ի բանակս հրեշտակացն եւ ժողովս անդրանկացն, ի մեծ քաղաքն երկնից, ի բազմականսն Աբրահամեան, եւ ի կերակուրս երկնայինս եւ յըմպելիս անկարաւտս։ Դու ես այնուհետեւ մարգարէն, որ ոչ պատուեցար ի մարմնական աշխարհիս. այլ թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի, եւ հանգուցեալ դադարեցեր յանապական ուրախութիւնսն։ Յորս լիցի եւ մեզ՝ վերջին գրչութեամբ աշխատողացս՝ միաբանութեամբ սուրբ ուխտիւս վայելել, շնորհաւքն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որում փառք յաւեիտեանս. ամէն.