Movses Khorenatsi's History of the Armenians: Chapter 9

Movses Khorenatsi's History of the Armenians

Book I

Genealogy of Greater Armenia


The Armenian Antilibrary eBook of Movses Khorenatsi's History of the Armenians

Letter of Vagharshak, king of the Armenians, to Arshak the Great, king of the Persians.

To Arshak, king of earth and sea, whose person and image resemble those of our gods, whose glory and destiny are loftier than those of all kings, and whose breadth of mind resembles that of the sky above the earth, from Vagharshak your younger brother and comrade, established by you as king of the Armenians: be well in all triumph.
Since I received a command from you to concern myself with valor and with all knowledge, I have never ceased doing what you advised. Rather, I have seen to all of these, to the extent that my intellect and comprehension permit. Now that my kingdom has been put into order, through your concern, I have a mind to learn who ruled the land of the Armenians before me; where the lordships which are here originated from. For there is no apparent order [to the lordships] here, nor [information] about the worship in the temples; nothing about who was the first and who was the last [in rank]. Nothing [seems to be] in order here; rather, everything is confused and wild.
Consequently, I beg your lordship to order that the royal divan be opened [to the man, Mar Abas] who has come before your mighty lordship, so that finding [the information] sought for by your brother and son, he may bring it back swiftly. I well know that the pleasure we shall receive from the fulfillment of our wishes, will be a source of joy for you. Be well, O eminent one, who dwells among the gods.

When Arshak the Great received the letter from the hand of Mar Abas Catina, with great deliberation he ordered that the royal divan in Nineveh be made available to him. [King Arshak] also was delighted that such a thought had arisen in his brother, to whom he had entrusted half his kingdom. Having looked through all the books, [Mar Abas] found a book written in Greek, which had this title on it.


This book, which contains authentic information about native antiquities and about the ancestors, was translated from Chaldean into Greek, at the order of Alexander.

The beginning of the book, he says, deals with Zruan, Titan, and Yapetost'e', and in it, the descendants of these three men, the progenitors, who were all renowned men were arranged in order, each in his place, for many years. From this book, Mar Abbas Catina extracted the authentic history of only our people and delivered it to King Vagharshak in Nisibis, in the Greek and Assyrian languages. The attractive and valiant Vagharshak, expert at the bow, eloquent, and intelligent, received it, and regarding it as the first among his treasures, placed it in a repository in the palace with great care; and a part of it he ordered to be inscribed on a monument. Through this we have confirmed the order of our tales and repeat them now for your curiosity, extending our ancestral lordships as far back as Sardanapalus of the Chaldeans and even farther back. In this book the account begins as follows.

"Fearsome and majestic were the first gods, and they were the cause of very great benefits to the world, creating it and making it full of people. A race of giants separated from them, monstrous [creatures], who were huge of body. Seeped in impiety, they hatched out an impious plan, to build the Tower [of Babylon]. They were engaged in that very task when a ferocious and divine wind aroused by the anger of the gods pulled apart the construction. [The gods also] divided [people], by making languages unintelligible to one another and hurled [humanity] into noisy confusion. One of [those giants] was Hayk, the descendant of Yapetost'e', a renowned and courageous lord (naxarar), strong and accurate in drawing the bow."

But let us finish with this order of narration, because our goal is not to tell the story in its entirety, but to try to show our first and most ancient ancestors. So, let me start to narrate from this same book: Yapetost'e, Merod, Sirat', Taklad—who are Japheth, Gomer, T'iras, and T'orgom. After this, the same chronicler continues: Hayk, Aramaneak, and the others in order, whom we mentioned earlier.


Ծննդաբանութիւն Հայոց Մեծաց


Թուղթթուղթ: Eng: paper Վաղարշակայprop. արքայիարքայ: Eng: king Հայոցprop. առառ: prep. Eng: by, near Մեծնմեծ: Eng: great Արշակprop. արքայարքայ: Eng: king Պարսից:prop.

«Արշակprop. թագաւորթագաւոր: Eng: king երկրիերկիր: Eng: earth, land եւեւ: conj. Eng: and ծովու,ծով: Eng: sea որոյոր: Eng: who, which անձնանձն: Eng: person, soul, self եւեւ: conj. Eng: and պատկերպատկեր: Eng: image եւեւ: conj. Eng: and որպէսորպէս: adv. Eng: as եւեւ: conj. Eng: and էլինել: Eng: be իսկիսկ: conj./ Eng: but, and եւեւ: conj. Eng: and մերմեր: Eng: our աստուածոց,աստուած: Eng: God իսկիսկ: conj./ Eng: but, and բախտբախտ: Eng: fate եւեւ: conj. Eng: and պատահումնպատահումն: Eng: event իի: prep. Eng: in, at, to, from վերվեր: adv. Eng: up քանքան: conj./prep. Eng: than զամենայնամենայն: Eng: all թագաւորաց,թագաւոր: Eng: king եւեւ: conj. Eng: and մտացմիտ: Eng: mind լայնութիւն`լայնութիւն: Eng: width որչափորչափ: adv. Eng: how much երկնիերկինք: Eng: heaven իի: prep. Eng: in, at, to, from վերայվերայ: post. Eng: on երկրի.երկիր: Eng: earth, land Վաղարշակprop. կրտսերկրտսեր: Eng: younger եղբայրprop. քոդու: Eng: you (sg.) եւեւ: conj. Eng: and նիզակակից,նիզակակից: Eng: spear fighter որոր: Eng: who, which իի: prep. Eng: in, at, to, from քէնդու: Eng: you (sg.) կարգեալկարգել: Eng: arrange արքայարքայ: Eng: king Հայոց.prop. Ողջողջ: Eng: alive, whole լերլինել: Eng: be ամենայնամենայն: Eng: all յաղթութեամբ:յաղթութիւն: Eng: victory
«Քանզիքանզի: conj. Eng: for պատուէրպատուէր: Eng: order, warning ընկալայընդունել: Eng: accept իի: prep. Eng: in, at, to, from քէն`դու: Eng: you (sg.) քաջութեանքաջութիւն: Eng: bravery եւեւ: conj. Eng: and ամենայնամենայն: Eng: all իմաստութեանիմաստութիւն: Eng: wisdom հոգհոգ: Eng: care տանել`տանել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: take, carry ոչոչ: part. Eng: not երբէքերբէք: adv. Eng: never անփոյթանփոյթ: Eng: careless արարեալառնել: Eng: make զքոյովնքո: Eng: your (sg.) անցիանցանել: Eng: pass զխրատու,խրատ: Eng: advice այլայլ: Eng: other/but խնամխնամ: Eng: care տարեալտանել: Eng: take, carry հոգացայհոգալ: Eng: care for ամենայնի,ամենայն: Eng: all որչափորչափ: adv. Eng: how much միտքմիտ: Eng: mind եւեւ: conj. Eng: and հասողութիւնհասողութիւն: Eng: comprehension բաւեցին:բաւել: Eng: enough Եւեւ: conj. Eng: and այժմայժմ: adv. Eng: now իի: prep. Eng: in, at, to, from քումմէքո: Eng: your (sg.) խնամակալութենէխնամակալութիւն: Eng: guardian զետեղեալզետեղել: Eng: place զթագաւորութիւնս`թագաւորութիւն: Eng: kingdom խորհուրդխորհուրդ: Eng: thought, mystery իի: prep. Eng: in, at, to, from մտիմիտ: Eng: mind եդիդնել: Eng: put գիտել,գիտել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: know թէթէ: conj. Eng: that ո՛յքո (ով): Eng: who ոմանքոմն: Eng: someone, a certain յառաջյառաջ: Eng: forward քանքան: conj./prep. Eng: than զիսես (ինքս): Eng: I իցենլինել: Eng: be տիրեալտիրել: Eng: rule աշխարհիսաշխարհ: Eng: world Հայոց,prop. եւեւ: conj. Eng: and ուստի՛ուստի: adv. Eng: thus նախարարութիւնքսնախարարութիւն: Eng: ministry որոր: Eng: who, which աստաստ: adv. Eng: here կան:կալ: Eng: stand Զիզի: conj. Eng: that ո՛չոչ: part. Eng: not կարգքկարգ: Eng: rank, line ինչինչ (ի): Eng: what աստաստ: adv. Eng: here լեալլինել: Eng: be յայտնի,յայտնի: Eng: revealed, known եւեւ: conj. Eng: and ոչոչ: part. Eng: not մեհենիցմեհեան: Eng: pagan altar պաշտամունք.պաշտօն: Eng: office եւեւ: conj. Eng: and ո՛չոչ: part. Eng: not գլխաւորացգլխաւոր: Eng: chief աշխարհիսաշխարհ: Eng: world առաջիննառաջին: Eng: first յայտնիյայտնի: Eng: revealed, known է,լինել: Eng: be եւեւ: conj. Eng: and ոչոչ: part. Eng: not վերջինն,վերջին: Eng: last եւեւ: conj. Eng: and ոչոչ: part. Eng: not այլայլ: Eng: other/but ինչինչ (ի): Eng: what աւրինաւոր,օրինաւոր: Eng: lawful այլայլ: Eng: other/but խառնխառն: Eng: mixed իի: prep. Eng: in, at, to, from խուռնխուռն: Eng: mixed ամենայնամենայն: Eng: all եւեւ: conj. Eng: and վայրենի:վայրենի: Eng: wild
«ՎասնՎասն: prep. Eng: about, because of որոյոր: Eng: who, which աղաչեմաղաչել: Eng: pray for զքոդու: Eng: you (sg.) տէրութիւնդ,տէրութիւն: Eng: dominion հրամայելհրամայել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: order բանալբանալ: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: open զդիւանդդիւան: Eng: couch արքունիարքունի: Eng: kingdom, court ընդդէմընդդէմ: Eng: against առնդայր (մարդ): Eng: man եկելոյգալ: verb.inf.gen.dat.abl./ Eng: come առաջիառաջի: prep. Eng: before քոյոյքո: Eng: your (sg.) հզաւրհզօր: Eng: strong տէրութեանդ.տէրութիւն: Eng: dominion զիզի: conj. Eng: that գտեալգտանել: Eng: find զըղձալինըղձալ: Eng: wish եղբաւրեղբայր: Eng: brother քոյքո: Eng: your (sg.) եւեւ: conj. Eng: and որդւոյ`որդի: Eng: son բերցէբերել: Eng: bring փութապէս.փութապէս: adv. Eng: rushed եւեւ: conj. Eng: and զմերմեր: Eng: our հեշտութիւն,հեշտութիւն: Eng: ease որոր: Eng: who, which իի: prep. Eng: in, at, to, from կամակատարութենէկամակատարութիւն: Eng: complaisance լեալ`լինել: Eng: be քաջքաջ: Eng: brave գիտեմգիտել: Eng: know խնդութիւնխնդութիւն: Eng: joy քեզդու: Eng: you (sg.) լեալ:լինել: Eng: be Ողջողջ: Eng: alive, whole լերլինել: Eng: be երեւելիդերեւելի: Eng: obvious բնակութեամբբնակութիւն: Eng: population իի: prep. Eng: in, at, to, from մէջմէջ: Eng: in, middle դից:»դիք: Eng: gods

Եւեւ: conj. Eng: and ընկալեալընդունել: Eng: accept Արշակայprop. Մեծիմեծ: Eng: great զգիրնգիր: Eng: letter, book իի: prep. Eng: in, at, to, from ձեռացձեռն: Eng: hand Մարprop. Աբայնprop. Կատինայ`prop. մեծաւմեծ: Eng: great լրջմտութեամբլրջմտութիւն: Eng: serious հրամայէհրամայել: Eng: order առաջիառաջի: prep. Eng: before առնելառնել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: make նմանա: Eng: s/he, they զդիւաննդիւան: Eng: couch արքունիարքունի: Eng: kingdom, court որոր: Eng: who, which իի: prep. Eng: in, at, to, from Նինուէ,prop. միանգամայնմիանգամայն: adv. Eng: at one time եւեւ: conj. Eng: and ուրախացեալուրախանալ: Eng: be happy ընդընդ: prep. Eng: with, during, for այսպիսիայսպիսի: Eng: such միտսմիտ: Eng: mind ունելունել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: have, take եղբաւրեղբայր: Eng: brother իւրոյ,իւր: Eng: his/her որումոր: Eng: who, which զկէսկէս: Eng: half թագաւորութեանթագաւորութիւն: Eng: kingdom իւրոյիւր: Eng: his/her հաւատացեալհաւատալ: Eng: believe էր:լինել: Eng: be Եւեւ: conj. Eng: and խուզեալխուզել: Eng: search նորանա: Eng: s/he, they զամենայնամենայն: Eng: all մատեանսն`մատեան: Eng: book գտանէգտանել: Eng: find մատեանմատեան: Eng: book միմի: num. Eng: one հելլենացիprop. գրով,գիր: Eng: letter, book յորոյոր: Eng: who, which վերայվերայ: post. Eng: on էր,լինել: Eng: be ասէ,ասել: Eng: say վերնագիրվերնագիր: Eng: title այսպիսի:այսպիսի: Eng: such

ՍԿԻԶԲՆսկիզբն: Eng: beginning ՄԱՏԵՆԻՆմատեան: Eng: book

«Այսայս: Eng: this մատեանմատեան: Eng: book հրամանաւհրաման: Eng: order Աղեքսանդրիprop. իի: prep. Eng: in, at, to, from Քաղդէացւոցprop. բարբառոյբարբառ: Eng: cry փոխեալփոխել: Eng: change իի: prep. Eng: in, at, to, from յոյն,prop. որոր: Eng: who, which ունիունել: Eng: have, take զբունբուն: Eng: main, trunk, camp հնոցնհնոց: Eng: furnace եւեւ: conj. Eng: and զնախնեացննախնի: Eng: predecessor բանս:»բան: Eng: word

Որոյոր: Eng: who, which սկիզբնսկիզբն: Eng: beginning լեալլինել: Eng: be ասէասել: Eng: say զԶրուաննprop. եւեւ: conj. Eng: and զՏիտաննprop. եւեւ: conj. Eng: and զՅապետոսթէ,prop. յորումոր: Eng: who, which եւեւ: conj. Eng: and զիւրաքանչիւրիւրաքանչիւր: Eng: each ոքոմն: Eng: someone, a certain իի: prep. Eng: in, at, to, from ծննդոցծնունդ: Eng: birth երիցերեք: num. Eng: three նախարարականացսնախարարական: Eng: noble այսոցիկայս (սա): Eng: this արանց,այր (մարդ): Eng: man զարսայր (մարդ): Eng: man անուանիս,անուանի: Eng: well-known կարգաւկարգ: Eng: rank, line շարադասեալշարադասել: Eng: arrange յիւրաքանչիւրիւրաքանչիւր: Eng: each տեղիստեղի: Eng: place մինչեւմինչեւ: conj. Eng: until ցբազումբազում: Eng: many ամս:ամ: Eng: year Յայսմայս (սա): Eng: this մատենէմատեան: Eng: book Մարprop. Աբասprop. Կատինայprop. զմերոյմեր: Eng: our ազգիսազգ: Eng: nation միայնմիայն: Eng: only հանեալհանել: Eng: take out, bring forth զպատմութիւնպատմութիւն: Eng: history հաւատի`հաւատք: Eng: belief բերէբերել: Eng: bring առprop. Վաղարշակprop. արքայարքայ: Eng: king իի: prep. Eng: in, at, to, from Մծբինprop. յոյնprop. եւեւ: conj. Eng: and ասորիprop. գրով:գիր: Eng: letter, book Զորոր: Eng: who, which առեալառնուլ: Eng: take անձնագեղոյնանձնագեղ: Eng: beautiful եւեւ: conj. Eng: and քաջաղեղաննքաջաղեղն: Eng: good archer արինարի: Eng: courageous Վաղարշակայ,prop. կորովաբանոյնկորովաբան: Eng: eloquent եւեւ: conj. Eng: and հանճարեղի,հանճարեղ: Eng: skilled առաջինառաջին: Eng: first իւրոյիւր: Eng: his/her գանձունգանձ: Eng: treasure համարելով`համարել: verb.inf.ins./ Eng: consider դնէդնել: Eng: put յարքունիսնարքունի: Eng: kingdom, court իի: prep. Eng: in, at, to, from պահեստիպահեստ: Eng: storage մեծաւմեծ: Eng: great զգուշութեամբ,զգուշութիւն: Eng: caution եւեւ: conj. Eng: and զմասնմասն: Eng: part ինչինչ (ի): Eng: what յարձանիարձան: Eng: statue հրամայէհրամայել: Eng: order դրոշմել:դրոշմել: Eng: seal Յորմէոր: Eng: who, which մերմեր: Eng: our հաւաստիհաւաստի: Eng: certain իի: prep. Eng: in, at, to, from վերայվերայ: post. Eng: on հասեալհասանել: Eng: arrive կարգիկարգ: Eng: rank, line զրուցացս`զրոյց: Eng: talk, tale երկրորդեմքերկու: num. Eng: two այժմայժմ: adv. Eng: now քումքո: Eng: your (sg.) հարցասիրութեանդ,հարցասիրութիւն: Eng: curiosity ձգելովձգել: verb.inf.ins./ Eng: stretch, attract զմերմեր: Eng: our բնիկբնիկ: Eng: native նախարարութիւնսնախարարութիւն: Eng: ministry մինչեւմինչեւ: conj. Eng: until ցՔաղդէացւոցprop. Սարդանապաղղոս,prop. եւեւ: conj. Eng: and եւսեւս: adv. Eng: again մաւտագոյն:մօտագոյն: Eng: near Յորումոր: Eng: who, which էլինել: Eng: be սկիզբնսկիզբն: Eng: beginning բանիցնբան: Eng: word այսպիսի.այսպիսի: Eng: such

«Ահեղքահեղ: Eng: powerful եւեւ: conj. Eng: and երեւելիքերեւելի: Eng: obvious առաջինքնառաջին: Eng: first իի: prep. Eng: in, at, to, from դից,դիք: Eng: gods եւեւ: conj. Eng: and աշխարհիաշխարհ: Eng: world մեծամեծմեծամեծ: Eng: great բարեացբարի: Eng: good պատճառք,պատճառ: Eng: cause, pretend որոր: Eng: who, which սկիզբնսկիզբն: Eng: beginning աշխարհիաշխարհ: Eng: world եւեւ: conj. Eng: and բազմամարդութեան:բազմամարդութիւն: Eng: large population Եւեւ: conj. Eng: and իի: prep. Eng: in, at, to, from սոցանէսա: Eng: this one հատեալհատանել: Eng: cut գտանգտանել: Eng: find ազգազգ: Eng: nation սկայիցն,հսկայ: Eng: giant անհեդեդք,անհեթեթ: Eng: absurd յաղթանդամքյաղթանդամ: Eng: strong մարմնովմարմին: Eng: body եւեւ: conj. Eng: and վիթխարիք.վիթխարի: Eng: huge որքոր: Eng: who, which յղացեալյղանալ: Eng: become pregnant ամբարտաւանութեամբ`ամբարտաւանութիւն: Eng: haughtiness ծնանծնանել: Eng: be born զամբարիշտամբարիշտ: Eng: wicked խորհուրդխորհուրդ: Eng: thought, mystery աշտարակաշինութեանն,աշտարակաշինութիւն: Eng: tower construction եւեւ: conj. Eng: and իի: prep. Eng: in, at, to, from նոյննոյն: Eng: same լինէինլինել: Eng: be իի: prep. Eng: in, at, to, from գործգործ: Eng: work անկեալք.անկանել: Eng: fall յորոր: Eng: who, which հողմհողմ: Eng: wind ահագինահագին: Eng: substantial իմնիմն: Eng: a certain եւեւ: conj. Eng: and աստուածայինաստուածային: Eng: divine շնչեցեալշնչել: Eng: breath իի: prep. Eng: in, at, to, from դիցնդիք: Eng: gods ցասմանէ`ցասումն: Eng: anger ցրէցրել: Eng: disperse զամբարտակն,ամբարտակ: Eng: bulwark եւեւ: conj. Eng: and մարդկաննմարդ: Eng: man անլուրանլուր: Eng: unheard բարբառսբարբառ: Eng: cry իւրաքանչիւրիւրաքանչիւր: Eng: each ումեքոք: Eng: one բաշխեալ,բաշխել: Eng: distribute աղմուկաղմուկ: Eng: noise շփոթիշփոթ: Eng: confusion իի: prep. Eng: in, at, to, from մէջմէջ: Eng: in, middle արկանէին:արկանել: Eng: throw Յորոցոր: Eng: who, which միprop. էրլինել: Eng: be եւեւ: conj. Eng: and Յապետոսթեաննprop. Հայկ,prop. անուանիանուանի: Eng: well-known եւեւ: conj. Eng: and քաջքաջ: Eng: brave նախարար,նախարար: Eng: noble կորովաձիգկորովաձիգ: Eng: good archer եւեւ: conj. Eng: and հաստաղեղն:»հաստաղեղն: Eng: solid archer

Եւեւ: conj. Eng: and այսայս (սա): Eng: this կարգկարգ: Eng: rank, line զրուցաբանութեանզրուցաբանութիւն: Eng: history դադարումնդադարումն: Eng: cessation առցէ.առնուլ: Eng: take զիզի: conj. Eng: that հանդէսհանդէս: Eng: festivity էլինել: Eng: be մեր`մեր: Eng: our ոչոչ: part. Eng: not զպատմութեաննպատմութիւն: Eng: history ողջաբանութիւնողջաբանութիւն: Eng: reasonableness գրել,գրել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: write այլայլ: Eng: other/but ջանալջանալ: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: try ցուցանելցուցանել: verb.inf.nom.acc.loc. Eng: show զառաջինսնառաջին: Eng: first մերմեր: Eng: our եւեւ: conj. Eng: and զբունբուն: Eng: main, trunk, camp հինհին: Eng: old նախնիս:նախնի: Eng: predecessor Արդարդ: adv. Eng: now իի: prep. Eng: in, at, to, from նոյննոյն: Eng: same մատենէմատեան: Eng: book սկսեալսկսանել: Eng: begin ասացից.ասել: Eng: say Յապետոսթէ,prop. Մերոդ,prop. Սիրաթ,prop. Թակլադ.prop. որոր: Eng: who, which էլինել: Eng: be Յաբեթ,prop. Գոմեր,prop. Թիրաս,prop. Թորգոմ:prop. Յետյետ: post. Eng: after որոյոր: Eng: who, which նոյննոյն: Eng: same ժամանակագիրժամանակագիր: Eng: chronicler յառաջյառաջ: Eng: forward մատուցեալմատուցանել: Eng: offer ասէ.ասել: Eng: say Հայկ,prop. Արամանեակ,prop. եւեւ: conj. Eng: and զայսնայս (սա): Eng: this իի: prep. Eng: in, at, to, from կարգի,կարգ: Eng: rank, line զորոցոր: Eng: who, which յառաջագոյնյառաջագոյն: Eng: first ասացաք:ասել: Eng: say


Popular posts from this blog

Learn Classical Armenian!

Movses Khorenatsi's History of the Armenians

In Defense of Civilization