Movses Khorenatsi's History of the Armenians: Chapter 10

 Movses Khorenatsi's History of the Armenians
(Translated by Beyon Miloyan)

Genealogy of Greater Armenia
 
Chapter X
 

Hayk's Rebellion

 

“Hayk,” says [Katina], “was well-proportioned and attractive, with curly hair, sparkling eyes and a strong build: He was the bravest and most prominent among the giants. In opposing all those who sought to single-handedly rule over all the giants and heroes, he raised his lofty hand against Bel’s tyrannical rule. This was at the time when humanity began to scatter over the face of the earth among the multitudes of the giants who were immensely dumb, yet powerful. For every one of these giants had flown into a rage, thrusting his sword into the other’s flank in striving to rule over one another. Thus the whole land came to be dominated by Bel, to whom Hayk did not consent to submit. After the birth of his son Aramaneak in Babylon, [Hayk] went north to the land of Ararat together with his sons, daughters, their children, and powerful men, about three-hundred strong, together with additional servants, newcomers, and all their equipage. He encamped in a valley at the foot of the mountain where a few of the scatterers had previously encamped. Hayk subjected them and built an estate that he bequeathed to Aramaneak’s son, Kadmos.” This validates the aforementioned folk tales.
        “Then he advanced,” says [Katina], “northwest with his children, encamped on a high plain and called it Hark [“Fathers”], for that is where the fathers of the line of the house of Togarmah dwelt. He also founded a village and named it Haykashen ["bult by Hayk”] after himself.” This history also recounts how a few people had already encamped to the south of this plain at the foot of a mountain chain where they willingly submitted to the hero. This also validates the aforementioned folk tales. 

 

 

 

ԳԻՐՔ ԱՌԱՋԻՆ


Ծննդաբանութիւն Հայոց Մեծաց

  

Գլուխ Ժ

 

Յաղագս ապստամբութեանն Հայկայ


Այս, ասէ, Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ, քաջագանգուր, խայտակն եւ հաստաբազուկ: Սա ի մէջ սկայիցն քաջ եւ երեւելի լեալ, եւ ընդդիմակաց ամենեցուն, որք ամբառնային զձեռն` միապետել ի վերայ ամենայն սկայիցն եւ դիւցազանց: Սա խրոխտացեալ ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն Բելայ, ի տարածանել ազգի մարդկան ընդ լայնութիւն ամենայն երկրի, ի մէջ բազմակոյտ սկայիցն, անհուն խաւլաց եւ ուժաւորաց: Քանզի անդ մոլեգնեալ այր իւրաքանչիւր, սուր ի կող ընկերի իւրոյ ձգելով` ջանային տիրել ի վերայ միմեանց. ուր պատահմունք ի դէպ ելանէին Բելայ` բռնանալ ունել զամենայն երկիր: Որում ոչ կամեցեալ հնազանդ լինել Հայկայ, յետ ծնանելոյ զորդի իւր զԱրամանեակ ի Բաբելոնի՝ չու արարեալ գնայ յերկիրն Արարադայ, որ է ի կողմանս հիւսիսոյ, հանդերձ որդւովք իւրովք եւ դստերաւք եւ որդւոց որդւովք, արամբք զաւրաւորաւք, թուով իբրեւ երեքհարիւր, եւ այլովք ընդոծնաւք եւ եկաւք յարեցելովք ի նա եւ բոլոր աղխիւ: Երթեալ բնակէ ի լեռնոտին միում ի դաշտավայրի, յորում սակաւք ի մարդկանէ յառաջագոյն ցրուելոցն դադարեալ բնակէին. զորս հնազանդ իւր արարեալ Հայկ` շինէ անդ տուն բնակութեան կալուածոց եւ տայ ի ժառանգութիւն Կադմեայ որդւոյ Արամանեկայ: Այս արդարացուցանէ զանգիր հին ասացեալ զրոյցս:

«Եւ ինքն խաղայ, ասէ, այլով աղխիւն ընդ արեւմուտս հիւսիսոյ. գայ բնակէ ի բարձրաւանդակ դաշտի միում, եւ անուանէ զանուն լեռնադաշտին Հարք, այս ինքն թէ հարք են աստէն բնակեալք` ազգի տանն Թորգոմայ: Շինէ եւ գիւղ մի, եւ անուանէ յիւր անուն Հայկաշէն:» Յիշի եւ աստանաւր ի պատմութեանս` ի հարաւոյ կողմանէ դաշտիս այսորիկ, առ երկայնանստիւ միով լերամբ, բնակեալ յառաջագոյն արք սակաւք, ինքնակամ հնազանդեալ դիւցազինն: Արդարացուցանէ եւ այս զասացեալ զրոյցս անգիրս:

 

Additional resources:

 

Abeghian, M. (1899-1900). Հայկի առասպելը. Ararat, 32-33.


 


Map of Ararat (top, in modern Turkey) and Babylon (bottom, in modern Iraq).

 




Index

 

Comments

Popular posts from this blog

Learn Classical Armenian!

Some male names from 5th century Armenia

Աշխարհաբառ լեզուի վրայ