Movses Khorenatsi's History of the Armenians: Chapter 4

 Movses Khorenatsi's History of the Armenians
(Translated by Beyon Miloyan)


Genealogy of Greater Armenia
 
Chapter IV
 

As to why other historians were not in agreement about Adam and the other patriarchs 

 

Apropos of the root of all mankind (or, if one prefers, its terminus a quo), it is necessary to say a few words as to why other historians (namely, Berossus, Polyhistor and Abydenus) thought contrary to the Spirit and disagreed [with Scripture] regarding Adam, as well as about the arkbuilder [Noah] and the other patriarchs—not only about their names and times, but also about the accounts of the origin of mankind in which we believe.

         For Abydenus (like the others) says of Adam: “All-provident God showed him to be the shepherd and leader of the people,” after which he says: “Alorus [the first Chaldean king to rule in Babylon] reigned for ten sars,” which is 36,000 years (cf. Eusebius’ Chronicle). So too does he treat Noah by a different name [Xisuthrus] and with infinite time [18 sars]. But although these historians concur with Scripture regarding the deluge and the destruction of the earth, and count 10 patriarchs (including Xisuthrus) in the same way, their calendar years diverge from ours according to the turn of the four seasons relative to the sun, as well as from the Biblical calendar and from the Egyptian lunar calendar. And if one were to also take pagan calendars into consideration, he would not be able to equate them due to the immeasurable ways of trying to estimate their correspondence. Now while it behooved us to express the opinions of these historians to the best of our ability, we now set them aside for another place and time due to the length of the present work and pick up with the accounts in which we believe.

         Adam the progenitor: He lived 230 years and begot Seth. Seth lived 205 years and begot Enos [Genesis 5:3-6, LXX]. They both left inscriptions regarding two future events, as [Flavius] Josephus says, though the whereabouts of these inscriptions are uncertain. Enos was the first who wished to call on the name of God [Genesis 4:26, LXX].

         But why? For what reasons did he first hope to call on the name of God? And how are we to understand his calling to God? For Adam was truly created by God, and as it is said he was commanded from the mouth of God. Yet transgressing God’s command and going into hiding, he was asked only by God: “Where are you?” [Genesis 3:9]. And in the same way did he hear his sentence from God’s mouth. Then Abel, being close and acquainted with God, brought an offering, and it was accepted. So if these were accepted and known to God, why is Enos said to be the first to have called on God, and with hope at that? Let us now address this matter directly:

For the first of mankind was found to transgress the command and was banished from the garden and from God, as it is said, because of the evil one. Then Adam’s son, who was the closest to God, was killed by his own brother, and there was not a word or revelation from God. Mankind fell into doubt, hopelessness and self-indulgence, out of which Enos called on the name of God, full of faith and uprightness. Now this calling on God can either denote a calling unto something that had been forgotten or an invocation of assistance. The former sense is not apt here because not so many years had passed for the name of God or the One it denotes to have been forgotten, considering that the man who was created by God [i.e., Adam] had not yet even died. Therefore, it is an invocation to the assistance of God.

         He [Enos] lived 190 years and begot Cainan; Cainan lived 170 years and begot Maleleel; Maleleel lived 165 years and begot Jared; Jared lived 162 years and begot Enoch; Enoch lived 165 years and begot Mathusala. After he begot Mathusala he lived for another 200 worthy and pleasing years as the one whom he pleased knows, for He took him away from among the ungodly ones, which we will expound later. Mathusala lived 165 years and begot Lamech; Lamech lived 188 years and begot a son, and he named him Noah [Genesis 5:9-28].

 

NOAH 

 

Now whereas it is simply said of all others that they were begotten, why is only Noah called son? Noah, of whom his father prophesied, that “He will cause us to repose from our works, and from the toil of our hands, and from the earth, which the Lord God has cursed”? [Genesis 5:29] There was no repose, in fact, but only the extinction of what was upon the earth. Therefore, it seems to me that repose here means to cease—to cease from impiety and evil by the destruction of the dissolute men of the second age. For he eloquently says “from our works,” which is from iniquity, and “from the toil of our hands,” with which we contaminate. Indeed, not everyone reposed according to this prophecy, except for the souls of perfect virtue when the evils of those who had strayed in Noah’s day were submerged, wiped out and purified. And Scripture honored Noah by calling him “son” as a mark of his being a prominent, notorious and worthy heir of his ancestral virtues.


 

ԳԻՐՔ ԱՌԱՋԻՆ

 

Ծննդաբանութիւն Հայոց Մեծաց

 

Գլուխ Դ

 

Յաղագս զի ոչ սակս Ադամայ եւ այլոց նահապետացն միաբանեցան այլքն ի պատմագրաց:

 

Յաղագս Արմատոյն հանուր մարդկութեանս, կամ թէ հաճոյ ումեք թուիցի ասել ծայրին, պարտ էր մեզ սակաւ ինչ անցանել բանիւ, թէ ընդէ՛ր հակառակ Հոգւոյն խորհեալ` անմիաբանեցան այլքն ի պատմագրաց, զԲերոսեայ ասեմ, զԲազմավիպէն եւ զԱբիւդենայ. կամ զնոյն ինքն զՆաւակառուցէն եւ զայլոց նահապետացն, ոչ միայն վասն անուանց եւ ժամանակաց, այլ եւ վասն ոչ սկիզբն զառ ի մէնջ հաւատարմացեալս կարգելոյ ազգի մարդկան:

         Քանզի ասէ վասն նորա Աբիւդենոս հանգոյն այլոցն այսպէս. «Եւ զնա ամենախնամն Աստուած եցոյց հովիւ եւ առաջնորդ ժողովրդեանն: Յետ որոյ ասէ. «Թագաւորեաց Աղովրոս շարս տասն», որ լինին ամք երեսուն եւ վեց հազար:Նոյնպէս եւ յաղագս Նոյի այլով անուամբ վարին եւ ժամանակաւք անբաւիւք. թէպէտ եւ վասն ջրոյն սաստկութեան եւ վասն ապականութեան երկրի` զոյգ հոգեւորացն բարբառին բանից. նոյնգունակ եւ զթիւ նահապետացն տասն` Քսիսութրեաւ հանդերձ թուեն: Որ ոչ միայն ըստ բոլորման առ ի յարեգականէ չորեքժամանակեան ըստ մեզ լինելոյ տարւոյն` հեռանայ յամաց մերայնոցն, - մանաւանդ թէ եւ յաստուածայնոցն, - այլ եւ ոչ որպէս Եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուեն ծագմունս. նա եւ ոչ, զառ ի դիցն ոմանց ասացեալս թէ տարիս ոք վարկցի` զուգեալ համեմատէ անհուն թուոց առարկութեանցս առ ի հաւասարել ճշմարտութեանն, երբեմն նուազ եւ երբեմն սաստիկ զհաւաքումն գումարելով: Արդ աւրէն էր մեզ աստանաւր զկարծիս նոցա յայտնել ըստ կարողութեան, թէ զի՛նչ իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ խորհեցան այսպէս զայսոսիկ գրել. այլ վասն երկարութեան առաջիկայ գործոյս` այլում տեղւոյ եւ ժամանակի զայսոսիկ թողեալ, հատցուք աստանաւր զբանս, սկսանելով յաղագս այսորիկ` որպէս եւ հաւատացեալ եմք:

         Ադամ նախաստեղծ. սա կեցեալ ամս երկերիւր եւ երեսուն` ծնանի զՍէթ. Սէթ կեցեալ ամս երկերիւր եւ հինգ` ծնանի զԵնովս: Սորա երկուքն յարձանագրութեանցն ընդդէմ երկուց հանդերձելոցն, որպէս ասէ Յովսեպոս. թէպէտ եւ ուրն անյայտ է: Ենովս, որ առաջին յուսացաւ կոչել զԱստուած:

         Եւ ընդէ՞ր արդեաւք այս, եւ կամ վասն որո՞ց պատճառանաց նախ սա յուսացեալ կոչելոյն զԱստուած, եւ կամ ո՞րպէս կոչելն իմանի: Քանզի է Ադամ ճշմարտապէս աստուածաստեղծ, եւ սա ի բերանոյ Աստուծոյ առեալ ասի պատուէր, այլ եւ յանցուցեալ եւ ի թագստեան եղեալ` զՈ՞ւր եսն յԱստուծոյ եւ ոչ յայլմէ ումեքէ հարցանի. սապէս եւ զվճիռ վարկին ի նորին բերանոյ լսէ: Իսկ յետոյ եւ Աբէլ մերձաւոր եւ ծանաւթ Աստուծոյ լեալ` պատարագ մատուցանէ, եւ ընկալեալ լինի: Արդ` սոցա այսպէս յընդունելութիւն եւ ի ծանաւթութիւն Աստուծոյ լեալ` ընդէ՞ր առաջին սա ասի կոչել զԱստուած, եւ այս` յուսով: Արդ` զայլսն վասն սորա ի տեսութեանց ի հրաւիրեալն մեր յուղարկեսցուք տեղի. իսկ որ առ ձեռն պատրաստն է` ասասցուք:

         Քանզի ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ ի դրախտէն եւ յԱստուծոյ, չարին աղագաւ, որպէս ասացեալ է, գտանի արտասահմանեալ: Զկնի եւ ընտանեգոյնն Աստուծոյ յորդւոցն Ադամայ` ի հարազատէն իւրմէ սպանանի յեղբաւրէ: Յետ որոյ ոչ բանի ինչ աստուածայնոյ եւ ոչ յայտնութեան ինչ իրիք եղելոյ, ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. յորոց միջի սա քաջայոյս եղեալ ուղղութեամբ հանդերձ կոչէ զԱստուած: Իսկ կոչելդ կրկնակի իմանի. կա՛մ անուանել որպէս զմոռացեալ, կամ յաւգնականութիւն կարդալ: Արդ` անուանելն որպէս զմոռացեալ` ոչ է ի դէպ. զի ոչ բազմութիւն ամաց ընդ մէջ անցեալ, որ ի մոռացումն նոցա զԱստուածդ ածէր զանուն եւ կամ զնոյն ինքն` որոյ անունն, եւ ոչ դարձեալ մահու եւ թաղման դեռ եւս յԱստուծոյ ստեղծեալն հասեալ էր: Ապա ուրեմն յաւգնականութիւն կոչէ սա զԱստուած:

         Սա կեցեալ ամս հարիւր եւ իննսուն` ծնանի զԿայինան. Կայինան կեցեալ ամս հարիւր եւ եաւթանասուն` ծնանի զՄաղաղայէլ. Մաղաղայէլ կեցեալ ամս հարիւր վաթսուն եւ հինգ` ծնանի զՅարեդ. Յարեդ կեցեալ ամս հարիւր վաթսուն եւ երկու` ծնանի զԵնովք. Ենովք կեցեալ ամս հարիւր վաթսուն եւ հինգ` ծնանի զՄաթուսաղայ: Սա յետ ծնանելոյն զՄաթուսաղայ` ամս երկերիւր արժանի եւ հաճոյ վարս ստացեալ, որպէս գիտէ որ հաճեցաւն, փոխեալ ասի ի միջոյ ամբարշտաց. զորոյ զպատճառն յետոյ հատուսցուք: Մաթուսաղայ կեցեալ ամս հարիւր վաթսուն եւ հինգ` ծնանի զՂամեք. Ղամեք կեցեալ ամս հարիւր ութսուն եւ ութ` ծնանի որդի, եւ անուանէ զնա Նոյ:

 

ՅԱՂԱԳՍ ՆՈՅԻ

 

Եւ ընդէ՞ր արդեաւք զսա միայն որդւոյ անուամբ յորջորջեաց, իսկ վասն այլոցն ամենեցուն պարզաբար ասաց, թէ ծնան. զորմէ ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն. «Սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ ի գործոց եւ ի տրտմութենէ ձեռաց եւ յերկրէ` զոր անէծ տէր Աստուած: Որ եղեւ ոչ հանգիստ, այլ ջնջումն որ ինչ միանգամ ի վերայ երկրի: Ինձ թուի` հանգուցանելն դադարեցուցանել է. իսկ դադարեցուցանելն` զամբարշտութիւն եւ զչարիս, սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի: Քանզի գեղեցկաբար ասաց, թէ «ի գործոց մերոց», որ է յանաւրէնութեանց, «եւ ի տրտմութենէ ձեռաց», որովք կատարեմք զպղծութիւնս: Բայց եւ հանգչին արդարեւ ըստ այսմ մարգարէութեան ոչ ամենեքին, այլ կատարեալքն յառաքինութեան ոգիք, յորժամ չարիք որպէս հեղեղաւ ջնջեալ մաքրին, իբր առ Նոյիւ մոլեալքն ի չարիս: Իսկ որդւոյ անուամբ մեծարեաց զնա Գիր` իբրեւ զյայտնի եւ զնշանաւոր եւ զարժանաւոր ժառանգ հայրենեացն առաքինութեանց:

 



Index

 

Comments

Popular posts from this blog

Learn Classical Armenian!

Some male names from 5th century Armenia

Աշխարհաբառ լեզուի վրայ